{"id":13582,"date":"2017-02-27T12:34:12","date_gmt":"2017-02-27T09:34:12","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=13582"},"modified":"2017-02-26T11:42:05","modified_gmt":"2017-02-26T08:42:05","slug":"tarihi-kurtce-dergiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=13582","title":{"rendered":"Tarihi K\u00fcrt\u00e7e Dergiler"},"content":{"rendered":"<div class=\"mainImageContainer\">\n<div id=\"articleImgDesc\" class=\"imageDesc\"><em><span style=\"color: #000000;\">Jin, Roji Kurd, Ronahi, K\u00fcrdistan Gazetesi, Dicle-F\u0131rat, Hawar, Azadiya Welat. Ad\u0131 K\u00fcrt bas\u0131n tarihinde en \u00e7ok bilinen dergi ve gazeteler. Her birinin ayr\u0131 bir tarihi ve K\u00fcrt Milli duru\u015funa ayr\u0131 ayr\u0131 katk\u0131lar\u0131 var.<\/span><\/em><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"textPad\">\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrdistan gazetesinden bug\u00fcne, neredeyse b\u00f6lgenin bilinen her \u015fehrinde yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir dergi veya gazete var. Say\u0131lar\u0131 y\u00fczlerceyi bulan yay\u0131nlar\u0131n, milli bilincin ayakta tutlmas\u0131nda ve geli\u015ftirerek bu g\u00fcnlere getirilmesinde her birinin b\u00fcy\u00fck paylar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt\u00e7e, T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, Rus\u00e7a, Sorani, Gorani, Zazaki ve \u00e7e\u015fitli Avrupa dillerinde yay\u0131nlar yap\u0131lm\u0131\u015f, s\u00fcrekli bir yol a\u00e7\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrdistan gazetesi i\u00e7in; Mikdad Midhad Bedirxan \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k d\u00fcnyada meydana gelen her t\u00fcrl\u00fc olay\u0131 gazeteler yazmakta. Bir\u00e7ok \u015feyi gazetelerden \u00f6\u011frenmekteyiz. Fakat ne yaz\u0131k ki o kadar cesur, yi\u011fit ve mert olan K\u00fcrtler b\u00f6yle bir \u015feyden mahrumlar. Ben de siz K\u00fcrtler\u2019i d\u00fcnyadaki geli\u015fmelerden haberdar etmek , ilim ve marifetin yollar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek, K\u00fcrt\u00e7e okuma yazmaya te\u015fvik etmek i\u00e7in bu gazeteyi \u00e7\u0131kar\u0131yorum.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">\u0130lk K\u00fcrt\u00e7e gazete, K\u00fcrdistan gazetesidir.<\/span><\/strong><\/em> 22 Nisan 1889\u2019da Kahire\u2019de yay\u0131na ba\u015fl\u0131yor. \u0130lk be\u015f say\u0131s\u0131 burada sonra ise \u0130svi\u00e7re &#8211; Cenevre de, 14 say\u0131 sonra tekrar, 4 say\u0131 Kahire de, 24\u2019\u00fcnc\u00fc say\u0131s\u0131 Londra, 25-29\u2019uncu say\u0131lar\u0131 ayn\u0131 \u00fclkenin Folkstone kentinde, son iki 30-31 say\u0131lar\u0131 ise yine \u0130svi\u00e7re\u2019de olmak \u00fczere, 14 Mart 1902 de yay\u0131n hayat\u0131na son verdi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gazetede, K\u00fcrt s\u00fcrg\u00fcn\u00fc gibi ya\u015fad\u0131. Siyasi, edebi, k\u00fclt\u00fcrel yaz\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra haberlere de yer verildi. 10, 12 ve 19 say\u0131lar bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Yay\u0131n hayat\u0131nda 3 \u00fclke ve 5 \u015fehir de\u011fi\u015ftiren gazete en fazla 2000 bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn \u201cK\u00fcrdistan Gazetciler G\u00fcn\u00fc\u201d\u00a0 olarak kutlanmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><em><strong>K\u00fcrt Teavun ve Terakki Gazetesi;<\/strong><\/em><\/span> 19 Eyl\u00fcl 1908 de kurulan ayn\u0131 isimli cemiyetin yay\u0131n organ\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e ve K\u00fcrt\u00e7e haftal\u0131k yay\u0131nland\u0131. Gazetenin ilk say\u0131s\u0131nada Said-i Nursi el- Kurdi\u2019nin de bir \u00f6\u011f\u00fctler makalesi yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. 9 ay yay\u0131nlanan gazete 31 Mart Vakas\u0131\u2019 ndan sonra kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">\u015eark ve K\u00fcrdistan,<\/span><\/strong><\/em> 1908 \u0130stanbul da yay\u0131nlanm\u0131\u015f. Hakk\u0131nda fazla bilgi ve gazete \u00f6rne\u011fi bulunmamaktad\u0131r. Fakat yay\u0131n s\u00fcresi fazla uzun olmad\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Roji Kurd;<\/span><\/strong><\/em> 1913 \u0130stanbul da yay\u0131na ba\u015flad\u0131 ve 30 A\u011fustos 1913 de yasakland\u0131. Dr. Abdullah Cevdet\u2019in\u00a0 K\u00fcrt\u00e7e alfabe tart\u0131\u015fmalar\u0131 yapmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir ilki olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><em><span style=\"color: #ff0000;\">Hetawi Kurd;<\/span><\/em><\/strong> toplam 10 say\u0131 yay\u0131nlanan, Roji Kurd\u2019un yerine\u00a0 \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, y\u00f6neticili\u011fini M\u00fck\u00fcsl\u00fc Hamza yapm\u0131\u015f, 24 Ekim 1913 yay\u0131na ba\u015flam\u015f ve 1914 de yay\u0131n\u0131 sona ermi\u015ft\u0131r. Hevi Cemiyeti dergiyi, amac\u0131 K\u00fcrtl\u00fc\u011fe hizmet etmek mahlas\u0131 ile dergiyi yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><em><span style=\"color: #ff0000;\">Jin dergisi;<\/span><\/em><\/strong> 1918 Ekim ay\u0131nda \u0130stanbul da yay\u0131nland\u0131. Toplam 25 say\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. 2 Ekim 1919 son say\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Derginin ilk 20 say\u0131s\u0131n\u0131 K\u00fcrt Teali Cemiyeti kurucusu M\u00fck\u00fcsl\u00fc Hamza, son 5 say\u0131s\u0131n\u0131 ise Memduh Selim Bey y\u00f6netmi\u015ftir. K\u00fcrt\u00e7e ve Osmanl\u0131ca yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Geni\u015f bir yazar kadrosu ile \u015fiirden, sosyolojiye farkl\u0131 yaz\u0131lara yer verilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><em><span style=\"color: #ff0000;\">Bangi Kurdistan,<\/span><\/em><\/strong> 2 A\u011fustos 1922 de S\u00fcleymaniye de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir \u00e7ok yay\u0131n gibi fazla detayl\u0131 bilgi veya ka\u00e7 say\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bilinmemektedir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Diyari K\u00fcrdistan;<\/span><\/strong><\/em> yazarlar\u0131 aras\u0131nda, Xoybun liderlerinden Memduh Selim Bey olan ve \u0130hsan Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n da bilgisi dahilinde, Ba\u011fdat ta Mart 1925- May\u0131s 1926 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Riya Teze;<\/span><\/strong><\/em> Ereb \u015eemo ve S\u00fcryani \u0130shak Margulov taraf\u0131ndan 1929\u2019da Ermenistan\u2019da \u00e7yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131. 1937\u2019de kapat\u0131lan Sovyetler\u2019in tek K\u00fcrt\u00e7e gazetesi, 1957 de yeniden yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131. K\u00fcrt bas\u0131n tarihinde en uzun yay\u0131nlanan gazete olan Riya Teze, 2003\u2019te kapand\u0131.<\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Hawar Dergisi;<\/span><\/strong><\/em> Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra K\u00fcrdistan \u0131n par\u00e7alanmas\u0131 ve en son 1925 direni\u015fnden sonra Celadet Bedirxan, Kamuran Bedirxan, Osman Sebri, Nurettin Zaza gibi ayd\u0131nlar, K\u00fc\u00e7\u00fck G\u00fcneye,Rojava ya g\u00f6\u00e7 etttiler.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Frans\u0131z Mandas\u0131 alt\u0131ndaki Suriye, \u015eam da, 15 May\u0131s 1932\u2019de Celadet ve Kamuran Bedirxan lar olmak \u00fczere, K\u00fcrd ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan Hawar dergisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. D\u00fczenli \u00e7\u0131kmayan dergi toplam 57 say\u0131 yay\u0131nland\u0131. \u0130lk say\u0131s\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ve sonraki say\u0131lar\u0131 ise K\u00fcrt\u00e7e ve Frans\u0131zca yay\u0131nland\u0131. 20 sayafal\u0131k dergi 16 sayfas\u0131 K\u00fcrt\u00e7e ve 4 sayfas\u0131 ise Frans\u0131zca idi. 23 say\u0131ya kadar arap ve latin harfleri ile \u00e7\u0131kar\u0131lan dergi bu say\u0131dan sonra tamamen latin harfleri ile \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ayr\u0131ca dergi 17 adet K\u00fcrd dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine kitap yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Fransa n\u0131n Suriye den ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra Suriye h\u00fck\u00fcmeti dergiyi 1943\u2019te kapatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><em><strong>Ronahi;<\/strong><\/em><\/span> Mir Celadet Ali Bedirxan taraf\u0131ndan 1942\u2019de \u015eam da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kurmanci leh\u00e7esinde ve Latin harfleriyle yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. 28 say\u0131 yay\u0131nlanan dergide, ilk olarak resimlerde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu o zamana kadar K\u00fcrd yaz\u0131n\u0131nda ilktir. 1945 y\u0131l\u0131nda yay\u0131n\u0131na son vermi\u015ftir. 584 sayfa yay\u0131nlanm\u0131\u015f kadroda Celadet Ali Bedirxan, Osman Sebri, Hesen Hi\u015fyar, \u00c7igerxwin bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Dicle-F\u0131rat;<\/span><\/strong><\/em> 1962-1963 y\u0131llar\u0131nda 8 say\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015f, bu tarihi K\u00fcrd dergilerininn sonuncusudur. 6 Haziran 1963\u2019te Edip Karahan\u2019\u0131n 23\u2019ler davas\u0131ndan tutuklanmas\u0131ndan sonr, yay\u0131na son verilmi\u015ftir. 9. say\u0131n\u0131n haz\u0131rlan\u0131p bas\u0131ma verildi\u011fi ama yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Yazaralar\u0131 aras\u0131nda, Sait El\u00e7i, Dr. Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak, Musa Anter, \u015eevket Ep\u00f6zdemir vard\u0131r. Dergide haber, mektup ve \u00e7e\u015fitli de\u011ferlendirmeler yay\u0131nlanm\u0131\u015f, 1960 lar\u0131n bask\u0131 ortam\u0131nda uzun bir aradan sonra b\u00fcy\u00fck bir bo\u015flu\u011fu doldurmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><em><strong>Roja Newe;\u00a0<\/strong><\/em><\/span> 1963, \u0130stanbul da yay\u0131naland\u0131. Yeni d\u00f6nem K\u00fcrt\u00e7e isimle yay\u0131nlanmas\u0131 \u00f6nemli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmu\u015ftur.<\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\"><em>Nubihar yay\u0131nlar\u0131,<\/em><\/span><\/strong> K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131na b\u00fcy\u00fck hizmetler etmi\u015ftir. 23 y\u0131ld\u0131r yay\u0131nlanan ve 130 say\u0131y\u0131 ge\u00e7mi\u015f K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlanan Nubihar dergisi \u00f6nemlidir. Yay\u0131nevinin ayr\u0131ca \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131, \u2018\u201dNubihar Akademi\u201d K\u00fcrd diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sunmu\u015ftur.<\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Azadiya Welat;<\/span><\/strong><\/em> ilk \u00f6nce haftal\u0131k yay\u0131nlanan gazete, Welat ad\u0131 ile \u0130stanbul, 22 \u015eubat 1992\u2019de \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. 1996 da Azadiya Welat olarak ad\u0131 de\u011fi\u015ftirildi. Yazarlar\u0131 katledildi, hapse at\u0131ld\u0131, gazete \u00e7e\u015fitli defalar kapat\u0131ld\u0131. 2003 y\u0131l\u0131nda Diyarbak\u0131r a ta\u015f\u0131nd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">G\u00fcnl\u00fck \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan gazetenin tiraj\u0131 bir d\u00f6nem 20.000\u2019lere kadar ula\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt bas\u0131m tarihi bu t\u00fcr \u00e7aba ve olaylarla doludur. Yazarlar\u0131 , yay\u0131nc\u0131lar\u0131, okurlar\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131lar\u0131 her t\u00fcrden bask\u0131, katliam ve y\u0131ld\u0131rmalara ra\u011fmen , y\u0131lmadan bu g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. O g\u00fcnden bug\u00fcne, her t\u00fcr maddi ve fiziki ko\u015fullara ra\u011fmen K\u00fcrt bas\u0131n\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015f ve geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u015eimdi temel olarak K\u00fcrdistan topraklar\u0131nda yay\u0131nlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerinin yan\u0131s\u0131ra, K\u00fcrtler\u2019in bulundu\u011fu her \u00e7o\u011frafyadan yay\u0131nlar yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">\u0130smet Y\u00fcce-Rudaw<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jin, Roji Kurd, Ronahi, K\u00fcrdistan Gazetesi, Dicle-F\u0131rat, Hawar, Azadiya Welat. Ad\u0131 K\u00fcrt bas\u0131n tarihinde en \u00e7ok bilinen dergi ve gazeteler. Her birinin ayr\u0131 bir tarihi ve K\u00fcrt Milli duru\u015funa ayr\u0131 ayr\u0131 katk\u0131lar\u0131 var. K\u00fcrdistan gazetesinden bug\u00fcne, neredeyse b\u00f6lgenin bilinen her \u015fehrinde yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir dergi veya gazete var. Say\u0131lar\u0131 y\u00fczlerceyi bulan yay\u0131nlar\u0131n, milli bilincin ayakta tutlmas\u0131nda &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084,299],"tags":[4151,137,141,17],"class_list":["post-13582","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-arastirma","category-turkce","tag-dergiler","tag-kurt","tag-kurtce","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13582","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/53"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13582"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13582\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13582"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13582"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13582"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}