{"id":10107,"date":"2016-08-29T21:14:49","date_gmt":"2016-08-29T18:14:49","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=10107"},"modified":"2016-07-24T10:50:30","modified_gmt":"2016-07-24T07:50:30","slug":"kurt-edebiyatina-yolculuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=10107","title":{"rendered":"K\u00fcrt Edebiyat\u0131na Yolculuk"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>K\u00fcrt edebiyat\u0131 medreselerde serpilen klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131 saymazsak s\u00fcrg\u00fcnde var olmu\u015f, orada eserler \u00fcretmi\u015f ve son y\u0131llarda yurduna geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapm\u0131\u015f bir edebiyatt\u0131r.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6ncelikle kar\u015f\u0131m\u0131za Arap harfleriyle kendini olu\u015fturmu\u015f klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131 \u00e7\u0131kar. Teredd\u00fcts\u00fcz s\u00f6ylenebilir ki klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131 medreselerde do\u011fmu\u015ftur. \u00c7ok uzun y\u0131llar boyunca bir ilim okulunu and\u0131ran bu medreselerde \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fairler yeti\u015fmi\u015ftir. Bir\u00e7ok kaynak K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin yaz\u0131l\u0131 bir dil olarak \u0130slamiyet \u00f6ncesi belgelere ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu y\u00fczden K\u00fcrt\u00e7e 15. y\u00fczy\u0131lda edebi hayata girmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Arap\u00e7a ve son derece parlak bir edebi dil olan Fars\u00e7a b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerde entelekt\u00fcel hayata egemendirler. \u0130lk d\u00f6nem K\u00fcrt \u015fiiri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli birka\u00e7 isimden s\u00f6z edilecek olursa ba\u015flang\u0131\u00e7ta\u00a0 El\u00ee Her\u00eer\u00ee daha sonra ise Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee, Melay\u00ea Batey\u00ee, Mele Per\u00ee\u015fan, Feqiy\u00ea Teyran say\u0131labilir. Medreselerde yeti\u015fen bu \u00e7ok \u00f6nemli \u015fahsiyetler, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a e\u011fitim g\u00f6rmelerine ra\u011fmen K\u00fcrt\u00e7e \u015fiirler ve divanlar yazm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta denilebilir ki\u00a0Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019den \u00f6nce K\u00fcrt dilinin yaz\u0131nsal de\u011ferinin fark\u0131na varan ve bunu milliyet\u00e7ilik derecesinde savunan ki\u015fi Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee\u2019dir. G\u00fc\u00e7l\u00fc tasavvuf bilgilerine sahip olan bu \u015fairler K\u00fcrt\u00e7enin canl\u0131 bir entelekt\u00fcel dile d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in \u00e7abalam\u0131\u015flard\u0131r. Bu klasik d\u00f6nemde Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee\u2019den sonraki en \u00f6nemli \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 Ehmed\u00ea Xan\u00ee yapm\u0131\u015ft\u0131r. Onun \u00e7ok \u00f6nemli eseri Mem \u00fb Z\u00een y\u00fczy\u0131llard\u0131r de\u011ferinden zerre kadar eksiltmemi\u015f, aksine gittik\u00e7e anla\u015f\u0131lmay\u0131 ve okunmay\u0131 daha da \u00e7ok bekler hale gelmi\u015ftir. Xan\u00ee, Mem\u00ea Alan ismini ta\u015f\u0131yan kadim bir K\u00fcrt destan\u0131n\u0131 eserine uyarlam\u0131\u015f, \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fikliklerle bir ba\u015fyap\u0131t koymu\u015ftur ortaya. Xan\u00ee, Mem \u00fb Z\u00een d\u0131\u015f\u0131nda da \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. N\u00fbbihar, daha \u00e7ok bir s\u00f6zl\u00fck niteli\u011findedir ve \u00e7ocuklara y\u00f6neliktir.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131 Bedirhan beyli\u011finin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte ciddi bir suskunluk ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrt edebiyat\u0131 art\u0131k s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015famak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt edebiyat\u0131 denince akla ilk gelen kelime s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr. Bir anlamda K\u00fcrt edebiyat\u0131 s\u00fcrg\u00fcn edebiyat\u0131d\u0131r da. Cumhuriyetin kurulu\u015fundan itibaren topra\u011f\u0131ndan kopmak zorunda kalan, var olma m\u00fccadelesini bu topraklarda s\u00fcrd\u00fcren K\u00fcrtler asimilasyona u\u011framamak, bu kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fc hem var etmek hem diriltmek i\u00e7in yo\u011fun \u00e7abalar g\u00f6stermi\u015ftir. Bu\u00a0 m\u00fcnevverler, kendi hayatlar\u0131ndan eksiltip, elleri ayaklar\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bu edebiyata kol kanat germi\u015fler ve K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131 aya\u011fa kald\u0131rmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Bedirhaniler s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi\u011finde, \u00f6zellikle<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Celadet<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>ve<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Kamuran Bedirhan<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>karde\u015fler K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli i\u015fler yapt\u0131lar. \u0130lk K\u00fcrt\u00e7e gazetesi olan K\u00fcrdistan, M\u00eeqtad M\u00eethat Bedirxan taraf\u0131ndan 1898 y\u0131l\u0131nda Kahire\u2019de bas\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu gazetenin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 asl\u0131nda s\u00fcrg\u00fcndeki ilk K\u00fcrt\u00e7e metinler olarak da de\u011ferlendirilebilir. Ancak ondan \u00f6nce 1840\u2019l\u0131 y\u0131llarda Mela Mehm\u00fbd\u00ea Beyaz\u00eed\u00ee,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Mem \u00fb Z\u00een\u2019in izinden bir \u00f6yk\u00fc yazarak, bug\u00fcnk\u00fc manada yaz\u0131l\u0131 ilk \u00f6yk\u00fcy\u00fc yazm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonras\u0131nda ise 1913 y\u0131l\u0131nda Fuad\u00ea Temo\u2019nun,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>\u00c7\u00eerok<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>(\u00f6yk\u00fc) adl\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Celadet Ali Bedirhan, daha 1919\u2019lu y\u0131llarda K\u00fcrt\u00e7e i\u00e7in alfabe ara\u015ft\u0131rmas\u0131na giri\u015fmi\u015f ve \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Bedirhan r\u00fcyas\u0131n\u0131 ancak 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Hawar dergisini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirir. \u00c7ok ciddi ve paha bi\u00e7ilemez u\u011fra\u015f\u0131lar sonunda K\u00fcrt\u00e7eyi en iyi ve eksiksiz yans\u0131tan alfabeyi kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015f, dergideki yaz\u0131lar\u0131 bu alfabeyle yazm\u0131\u015f ve bu alfabeyle \u00fcr\u00fcnler vermi\u015ftir.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Derginin ilk 23 say\u0131s\u0131nda hem Arap hem de Latin alfabesini kullanan Bedirhan 24.say\u0131dan itibaren sadece Latin alfabesini kullanm\u0131\u015f ve bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt\u00e7e alfabeyi kurmu\u015ftur.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">1932 ve 1943 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7\u0131kan Hawar dergisi K\u00fcrt edebiyat\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir ekol\u00fc de ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 (Bu dergi ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na bir yaz\u0131 konusudur.)\u00a0 Celadet ve Kamuran Bedirhan,Osman Sebr\u00ee, N\u00fbred\u00een Zaza, Qedr\u00ee Can, Cigerxw\u00een bu derginin sayfalar\u0131nda yer alan birka\u00e7 isimdir. Bu dergide yakla\u015f\u0131k 70 \u00f6yk\u00fc yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve bug\u00fcne kalan bir\u00e7ok yazar ve \u015fair ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">\u00d6te yandan Sovyet K\u00fcrtleri de daha 1929\u2019da Latin alfabesiyle \u00fcr\u00fcnler vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Nitekim ilk K\u00fcrt\u00e7e roman\u0131 yazan<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Ereb\u00ea \u015eemo, \u015eivan\u00ea Kurmanca adl\u0131 roman\u0131n\u0131 bu alfabeyle yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu roman daha \u00e7ok biyografik \u00f6zellikler ta\u015f\u0131sa da edebi estetik roman\u0131n temel ta\u015f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ereb\u00ea \u015eemo, Stalin d\u00f6neminde s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f ve tren raylar\u0131 d\u00f6\u015femesi i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu roman da o d\u00f6nemlerde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer yandan yazar\u0131n ba\u015fka romanlar\u0131ndan da s\u00f6z edilebilir. \u00d6nemli bir K\u00fcrt direni\u015f destan\u0131 olan<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>D\u0131md\u0131m<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>destan\u0131n\u0131 romana uyarlam\u0131\u015f ve yine ayn\u0131 isimle yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer romanlar\u0131 ise Jiyana<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Bextewar, Hopo ve Berbang\u2019d\u0131r.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Ereb\u00ea \u015eemo\u2019dan sonra ayn\u0131 zamanda bir sava\u015f\u00e7\u0131 da olan ve Irak da\u011flar\u0131nda rejime kar\u015f\u0131 ayaklanan<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>\u0130brahim Ehmed\u2019in Jana Gel roman\u0131 gelir. Bu roman 1952 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen 1972 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanabilmi\u015ftir. Di\u011fer yandan Reh\u00eem\u00ea Qaz\u00ee\u2019nin P\u00ea\u015fmerge adl\u0131 roman\u0131 \u00f6nce 1959 y\u0131l\u0131nda Erivan\u2019da daha sonra da Ba\u011fdat\u2019ta yay\u0131mland\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">S\u00fcrg\u00fcnde serpilen K\u00fcrt edebiyat\u0131 Hawar ekol\u00fcn\u00fcn da\u011f\u0131lmas\u0131ndan ve temsilcilerinin vefat\u0131ndan sonra ciddi bir suskunlu\u011fa girdi. T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerine bask\u0131lar, dilin ya\u015fam alanlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt diye bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6ylenmesi ve G\u00fcne\u015f Dil Teorisi\u2019nin hayat\u0131n her alan\u0131nda uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n 1950\u2019li ve 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Musa Anter, Canip Y\u0131ld\u0131r\u0131m ve<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Edip Karahan\u2019\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u015eark Postas\u0131, \u0130leri Yurt ve Dicle-F\u0131rat T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrtlere bir nefes \u015fans\u0131 olsa da burada daha \u00e7ok mecburi nedenlerden dolay\u0131 T\u00fcrk\u00e7e kullan\u0131ld\u0131. Hatta tam da bu d\u00f6nemlerde Musa Anter\u2019in K\u0131m\u0131l yaz\u0131s\u0131na K\u00fcrt\u00e7e birka\u00e7 kelimeyi koydu\u011fu i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bas\u0131n Musa Anter\u2019in \u00fcst\u00fcne varm\u0131\u015f, onu lin\u00e7 giri\u015fimleri \u00f6zellikle medya \u00fczerinden destek bulmu\u015ftu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ancak 1979 y\u0131l\u0131nda T\u00eer\u00eaj dergisinin \u00e7\u0131kmas\u0131yla uzun y\u0131llar sonra K\u00fcrt\u00e7e \u00fcr\u00fcnler yasakl\u0131 da olsa verilmeye ba\u015fland\u0131. Bu d\u00f6nemde Rojen Barnas mizahi \u00f6yk\u00fcler yazd\u0131 ve<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>M. E. Bozarslan<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Meyro ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir \u00f6yk\u00fc kitab\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Barnas sonraki y\u0131llarda \u015fiire y\u00f6neldi ve K\u00fcrt\u00e7e \u015fiirde ciddi a\u00e7\u0131l\u0131mlar yapt\u0131. Bozarslan ise bu kitab\u0131nda daha \u00e7ok k\u00f6y ya\u015fam\u0131ndan ve ger\u00e7ek\u00e7ilik \u00f6\u011fesinden yararland\u0131.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">1980 darbesinden sonra K\u00fcrt yazarlar i\u00e7in yeniden s\u00fcrg\u00fcn yolu g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu a\u015famadan sonra \u00f6zellikle 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarla birlikte \u0130sve\u00e7\u2019te \u00e7ok ciddi bir entelekt\u00fcel \u00e7aba ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Firat Cewer\u00ee\u2019nin edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde N\u00fbdem dergisinin yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flamas\u0131 ve bir\u00e7ok yazar\u0131n onun Hawar\u2019\u0131n yeniden dirili\u015fi olarak g\u00f6rmesi, ustalar\u0131n ve yeni yola \u00e7\u0131kanlar\u0131n ayn\u0131 sayfalarda bulu\u015fmas\u0131 bu dergiyi bir cazibe merkezi haline getirdi.<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Mehmed Uzun\u2019un baz\u0131 romanlar\u0131n\u0131n tefrika halinde burada yay\u0131nlanmas\u0131, Firat Cewer\u00ee,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Hesen\u00ea Met\u00ea, Rojen Barnas,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Mustafa Aydo\u011fan, S\u00fcleyman Demir, Mehemed Dehsiwar,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Fawaz H\u00fbsen,<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>Emin Narozi<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span>gibi yazarlar K\u00fcrt edebiyat\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli eserler verdiler. Mahmud Baksi de bu d\u00f6nemde yazd\u0131\u011f\u0131 romanlar ve kulland\u0131\u011f\u0131 mizahi dille dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekti.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">T\u00fcrkiye\u2019de dil yasakl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen tam da bu d\u00f6nemlerde iki derginin yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flamas\u0131 da \u00f6nemlidir. Rew\u015fen ve N\u00fbbihar dergisi. Rew\u015fen dergisi Mezopotamya K\u00fclt\u00fcr Merkezi\u2019nin b\u00fcnyesinde yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131. Bu dergi sayesinde T\u00fcrkiye\u2019de say\u0131s\u0131 az\u0131msanmayacak bir\u00e7ok gen\u00e7 yazar yeti\u015fti. Bu dergi daha sonra Jiyana Rew\u015fen ismiyle bir s\u00fcre daha yay\u0131n hayat\u0131na devam etti. Di\u011fer yandan N\u00fbbihar dergisi de daha \u00e7ok klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131 okuyucuyla bulu\u015fturdu, bir\u00e7ok yazar\u0131n yeti\u015fmesine \u00f6n ayak oldu ve h\u00e2l\u00e2 da yay\u0131n hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Son y\u0131llarda K\u00fcrt\u00e7enin bir\u00e7ok alanda serbestle\u015fmesiyle birlikte daha \u00f6nce s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan yada T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131mlanan bir\u00e7ok eser T\u00fcrkiye\u2019de yay\u0131mlanmaya ba\u015fland\u0131.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>K\u0131saca \u00f6zetlemek gerekirse K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131, 1400\u2019l\u00fc y\u0131llardan itibaren canl\u0131 bir \u015fekilde ya\u015fam\u0131\u015f, ancak Bedirhanilerin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte sekteye u\u011fram\u0131\u015f, daha sonra K\u00fcrt entelekt\u00fcellerine s\u00fcrg\u00fcn<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span><br \/>\nyolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ok \u00f6nemli eserler s\u00fcrg\u00fcn yollar\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ve \u015fimdi ise yurduna geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>K\u00fcrt\u00e7e alfabe otuz bir harften olu\u015fmaktad\u0131r. Bu harfler a, b, c, \u00e7, d, e, \u00ea, f, g, h, i, \u00ee, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, \u015f, t, u, \u00fb, v, w, x, y, z olarak s\u0131ralanabilir.<\/strong><\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>G\u00d6R\u00dc\u015eLER:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>K\u00fcrt Edebiyat\u0131na Bir Bak\u0131\u015f<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>Ayhan Gever\u00ee<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt Edebiyat tarihi incelendi\u011finde \u00e7ok rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki K\u00fcrt\u00e7e her zaman bir edebiyat, sanat ve \u015fiir dili olmu\u015ftur. Gerek gramer ve dilbilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekse de edeb\u00ee metinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kad\u00eem bir gelene\u011fe dayanan K\u00fcrt\u00e7e, sokaktaki K\u00fcrd\u00fcn g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131m\u0131 bir yana, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam edegelen medrese gelene\u011fi i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015ftir. \u00d6zellikle Nak\u015fibend\u00ee ekol\u00fcn\u00fcn etkisiyle b\u00fcy\u00fck bir tasavvuf\u00ee K\u00fcrt edebiyat\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Medrese ve tarikat erbab\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcnler y\u00fczy\u0131llarca tedris edilmi\u015f, bir\u00e7ok eser \u015ferh edilmi\u015f, say\u0131s\u0131n\u0131 veremeyece\u011fimiz kadar \u015fiire yine K\u00fcrt\u00e7e nazireler yaz\u0131lm\u0131\u015f. Yine K\u00fcrt \u015fiirinin edeb\u00ee de\u011feri ve poetik yan\u0131ndan bahsedecek olursak da K\u00fcrt \u015fiiri; \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken, di\u011fer dilleri konu\u015fan halklar taraf\u0131ndan da ke\u015ffedilmesi gereken bir d\u00fcnyad\u0131r. \u00dcstelik bu hem klasik K\u00fcrt \u015fiiri i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki modern \u015fiir i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>K\u00fcrt edebiyat\u0131 kom\u015fu edebiyatlar\u0131 ile mukayese edilecek olursa K\u00fcrt \u015fair ve ediplerinin di\u011fer edebiyatlardaki muadilleriyle hi\u00e7 de a\u015fa\u011f\u0131 bir durumda olmad\u0131klar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ispat\u0131 da yine bu \u015fairlerin yazd\u0131klar\u0131 metinlerdir. \u015eairlik istidad\u0131 konusunda \u0130ranl\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fairi Haf\u0131z&#8217;a meydan okuyan Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee ger\u00e7ekte de Haf\u0131z&#8217;dan a\u015fa\u011f\u0131 bir \u015fair de\u011fildir. Bunlar\u0131 ke\u015ff etmek i\u00e7in de bu \u015fiirin d\u00fcnyas\u0131na girmek yetiyor.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131 olarak Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee, Ehmed\u00ea Xan\u00ee, Melay\u00ea Batey\u00ee, Feq\u00eey\u00ea Teyran, Mewlana Xalid, El\u00ee Her\u00eer\u00ee&#8230; klasik \u015fiirin ustalar\u0131 i\u00e7in sayabilece\u011fimiz isimlerden sadece birka\u00e7\u0131. Modern \u015fiir, \u00f6yk\u00fc ve roman i\u00e7in de Cegerxw\u00fbn, \u015e\u00earko B\u00eakes, Mehmed Uzun, Firat Cewer\u00ee, Sabah Kara, Ferhad \u015eakel\u00ee, Hel\u00eem Yusiv, Hesen\u00ea Met\u00ea&#8230; akla gelen ilk isimlerdendir diyebiliriz. Klasik \u015fairlerin \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7inde Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee&#8217;nin D\u00eewan&#8217;\u0131, Ehmed\u00ea Xan\u00ee&#8217;nin Mem \u00fb Z\u00een&#8217;i, Melay\u00ea Batey\u00ee&#8217;nin Mewl\u00fbd&#8217;\u00fc, Feq\u00eey\u00ea Teyran&#8217;n\u0131n Zemb\u00eelfiro\u015f, S\u00eemurg vb. tasavvuf\u00ee destanlar\u0131 ile Yunus Emre \u015fiirleri tad\u0131ndaki \u015fiirleri edebiyatseverlerce en \u00e7ok okunan eserlerdir. Bizim N\u00fbbihar yay\u0131nevi olarak yay\u0131nlad\u0131klar\u0131m\u0131z i\u00e7inde de en \u00e7ok satan ve ra\u011fbet g\u00f6ren eserler: Feq\u00eey\u00ea Teyran&#8217;\u0131n D\u00eewan&#8217;\u0131, Seyyid El\u00eey\u00ea Findiq\u00ee&#8217;nin D\u00eewan&#8217;\u0131, Melay\u00ea Batey\u00ee&#8217;nin Mewl\u00fbd&#8217;\u00fc (ki Mewl\u00fbd \u015fimdiye kadar K\u00fcrt\u00e7e&#8217;de en \u00e7ok satan eser olmu\u015ftur ve biz bu eseri Eski K\u00fcrt Alfabesi ile bas\u0131yoruz) Baba Tahir\u00ea Uryan&#8217;\u0131n Dubeyt\u00ee&#8217;si. Yine modern K\u00fcrt edebiyat\u0131 i\u00e7inde de Mehmed Uzun, Firat Cewer\u00ee ve Hesen\u00ea Met\u00ea&#8217;nin romanlar\u0131; Cegerxw\u00een, Sabah Kara ve Berken Bereh&#8217;in \u015fiirleri \u00e7ok okunanlar aras\u0131nda. Allah&#8217;a \u015f\u00fck\u00fcr ki az da olsa Malmisanij ve M. Emin Bozarslan gibi K\u00fcrtlerin \u00e7ok de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131-akademisyenleri var ve bunlar\u0131n da eserleri ba\u015fucu niteli\u011finde. Tabii K\u00fcrt\u00e7e \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyada par\u00e7a par\u00e7a icra edilen bir edebiyat\u0131n dili oldu\u011fundan bu de\u011ferlendirmelerim sadece ki\u015fisel olarak bir yay\u0131nevi \u00e7evresinden edindi\u011fim izlenimlerimin sonucu.<span class=\"apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fcrt edebiyat\u0131 medreselerde serpilen klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131 saymazsak s\u00fcrg\u00fcnde var olmu\u015f, orada eserler \u00fcretmi\u015f ve son y\u0131llarda yurduna geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapm\u0131\u015f bir edebiyatt\u0131r. K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6ncelikle kar\u015f\u0131m\u0131za Arap harfleriyle kendini olu\u015fturmu\u015f klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131 \u00e7\u0131kar. Teredd\u00fcts\u00fcz s\u00f6ylenebilir ki klasik K\u00fcrt edebiyat\u0131 medreselerde do\u011fmu\u015ftur. \u00c7ok uzun y\u0131llar boyunca bir ilim okulunu and\u0131ran bu medreselerde &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,299],"tags":[529,3309,17],"class_list":["post-10107","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-edebiyat","category-turkce","tag-edebiyat","tag-kurt-edebiyati","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10107","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/53"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10107"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10107\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}