# ÇERMİK BEYLERİ II: YÖNETİM ŞEKLİ “Yurtluk-Ocaklık”

- Bağlantı: https://candname.com/tr/cermik-beyleri-ii-yonetim-sekli-yurtluk-ocaklik-tr/
- Yayımlanma: 2020-10-23T17:24:56+03:00
- Yazar: ziman

Çaldıran’dan sonra Ekrâd (Kürt) Beyleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yapılan
anlaşmaya göre, bu beyler Osmanlı İmparatorluğuna bağımlılığını kabul etmiş, Osmanlı
İmparatorluğu da Ekrâd beylerine bulundukları bölgelerin yönetimini iade etmiştir.
Dolayısıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki bu sancaklar, Osmanlı ile Ekrâd beyleri
arasında yapılan bu anlaşma gereğince müteffik oldukları için diğer Osmanlı sancaklarına
göre farklı bir statüye sahiptiler.

Osmanlı İmparatorluğu eyaletlere bölünerek yönetilmekteydi. Bu Eyaletlerde bir federasyon
olarak sancaklardan oluşuyordu. Bu sancaklar;

Klasik Osmanlı Sancakları,

Hükümet Sancakları ve

Yurtluk-Ocaklık (Ekrâd) Sancakları olmak üzere üçe ayrılırdı.

Klasik Osmanlı sancakları tamamen Osmanlı Sultanı’nın tasarufunda olan, tımar, zeamet
ve has bulunan, sancak beyi yönetimce atanan ve her türlü verginin alındığı sancaklardır.

Çermik’in de yönetim şekli olan Yurtluk-Ocaklık olarak tabir edilen sancaklar yani
Ekrâd Sancakları, fethedildikten sonra eski hakimlerine verilen yerlerdiler ve bölgenin
fethinde önemli hizmetleri olmuş aileler veya sınırda bulunan ve bu bölgeleri korumayı
taahhüt etmiş hanedanlara veriliyordu. Yani Osmanlı Devleti merkezi otoritesini 
tam olarak sağlayamadığı bölgelerde istikrarı sağlamak için ocaklık olarak yerel
beylere iade ediyordu. Ocaklık hizmet karşılığı olarak verilen toprakların gelirlerinin
babadan oğula miras kalmasıydı. Naci Kutlay bu durumu “Kürt Beylikleri ile Osmanlı
Devleti arasındaki gönüllü beraberlikle, Kürt Mirliklerinin yarı bağımsız bir konum
ve özel bir statü ile Osmanlı Devletine katıldığını” yazar[[1]](https://www.facebook.com/groups/1981966302016826?__cft__[0]=AZWbjTlS6oNJpO8MBp790EWV2-ibKkH6Gm79L7UPH_5Wbe60iWBbNZvDRUh51dV5nLQN_UQNLaUdXZtardh8M6sWoCMIkzy2zITqK2fvWrTiV-2iSa9QSZFLwWi7qPbTS2ta4gMjh4A2ixNYL8s_ybJuRtN7oe0-rhUonzLlyUmv2L587MB59BcdmGoX9ZVv7D7E-O8kGmTnI1muHd_mNMsu&__tn__=-UK-y-R#_ftn1)
Mehmet Emin Zeki ise bu sancakları özerk sancaklar olarak niteler. Yani Kürt Beyleri/
Mirleri Çaldıran’dan önce olduğu gibi Çaldıran’dan sonra da bu statülerini korumuşlardır.

Bu sancakların başında sancakbeyi bulunuyordu ve babadan oğula ya da kan bağı olmak
şartı ile aynı ailede kalıyordu. Sancağın arazisi ve arazi üzerindeki hak ve yetkiler
büyük oranda idarecilerin yani beylerin elindeydi. Bu beyler, sancak gelirinin tamamını
kontrol ediyorlardı ve merkezi hazineye de belli bir miktar gönderiyorlardı. Eyalete
bağlı olan bu sancakların, mali, adli ve askeri yükümlülükleri merkezin kontrol 
ve denetimi altındaydı. Tahrir yapıldığı için vergi olarak devletin denetimi altındaydılar
ve klasik sancaklar gibi tımar ve zeamet de bulunmaktaydı. Dolayısıyla devletin 
müfettişleri tarafından denetlenebiliyorlardı. Bu sancaklar savaş durumunda yani
seferbelikte merkeze yardım etmek ile yükümlüydüler.

Şerefhan, Çermik’in miras kalmış eyalete bağlı bulunduğunu, Hırıstiyanların “haracı”‘
nın mal divanına ait olduğunu ve her yıl Amed hazinesine teslim edildiğini aktarır.
Çermik Beyleri statülerini bu şekilde Tanzimat’a kadar daha doğrusu 1845 yılına 
kadar sürdürmüşlerdir.

Hükümet Sancakları yarı bağımsız sancaklardılar. Yurtluk-Ocaklık sancaklardan tek
farkı tahrir yapılmayışı ve dolayısıyla Tımar ve Zeamet’in olmamasıdır. Dolayısıyla
vergi bakımından devletin denetimi altında değildiler. İçişlerinde serbest olan 
bu sancaklar, savaş durumunda asker ve savaş araçları ile katılmak ile yükümlüydüler.
Çaldıran Savaşı’dan sonra doğrudan padişaha bağlı Palu, Eğil, Cizire, Hazro, ve 
Genç olmak üzere beş Hükümet kurulmuştu. Bunları Miri Miran yönetiyordu. Bu düzen
Van çevresi için de uygulanıyordu. Hükümet sancaklarında da Yurtluk-Ocaklık sancaklarında
da adlî meseleler merkezden tayin edilen kadı tarafından idare ediliyordu.

Yukarıda değindiğimiz gibi, Çaldıran Savaşı’ndan sonra bölge gönüllü olarak Osmanlı’ya
bağlanır ve bu kapsamda 4 Kasım 1515 tarihinde Amid başkent olmak üzere Diyarbakır
Eyaleti Osmanlı idarî teşkilatı içersinde beşinci eyalet olarak teşkil edilir. Oluşturulan
Diyarbakır Eyaleti’ne ilk başta on dokuz sancak bağlanır.[[2]](https://www.facebook.com/groups/1981966302016826?__cft__[0]=AZWbjTlS6oNJpO8MBp790EWV2-ibKkH6Gm79L7UPH_5Wbe60iWBbNZvDRUh51dV5nLQN_UQNLaUdXZtardh8M6sWoCMIkzy2zITqK2fvWrTiV-2iSa9QSZFLwWi7qPbTS2ta4gMjh4A2ixNYL8s_ybJuRtN7oe0-rhUonzLlyUmv2L587MB59BcdmGoX9ZVv7D7E-O8kGmTnI1muHd_mNMsu&__tn__=-UK-y-R#_ftn2)
Bu sancaklardan on biri Diyarbakır’daki paşanın tasavurunda bulununan klasik Osmanlı
sancağıydı. Çermik, bu ilk klasik Osmanlı sancakları arasındaydı. Diğer sekiz sancak
yurtluk-ocaklık olarak anılan sancaklardı. Bu ayrıcalıklı olan sancakların sayısı
1540 yılında onbir, 1580 yılında ise kırk altıydı. Çermik ilk kurulan yurtluk-ocaklık
sancakları arasında yer almamıştır. Muhtemelen daha sonradan bu statü verilmiştir
ve 1609 yılından itibaren Diyarbakır eyaletine bağlanmıştır. Çermik Beyleri’nin 
yurtluk-ocaklık statüleri 1836 yılına kadar sürer.

**Araştırmacı Yazar Kenan Esmer**

**(Bu yazı Araştırmacı_Yazar Kenan Esmer’in facebbok sayfasından alınmıştır.)**

[[1]](https://www.facebook.com/groups/1981966302016826?__cft__[0]=AZWbjTlS6oNJpO8MBp790EWV2-ibKkH6Gm79L7UPH_5Wbe60iWBbNZvDRUh51dV5nLQN_UQNLaUdXZtardh8M6sWoCMIkzy2zITqK2fvWrTiV-2iSa9QSZFLwWi7qPbTS2ta4gMjh4A2ixNYL8s_ybJuRtN7oe0-rhUonzLlyUmv2L587MB59BcdmGoX9ZVv7D7E-O8kGmTnI1muHd_mNMsu&__tn__=-UK-y-R#_ftnref1)
Naci Kutlay, Yirmibirinci Yüzyıla girerken Kürtler, S. 37

[[2]](https://www.facebook.com/groups/1981966302016826?__cft__[0]=AZWbjTlS6oNJpO8MBp790EWV2-ibKkH6Gm79L7UPH_5Wbe60iWBbNZvDRUh51dV5nLQN_UQNLaUdXZtardh8M6sWoCMIkzy2zITqK2fvWrTiV-2iSa9QSZFLwWi7qPbTS2ta4gMjh4A2ixNYL8s_ybJuRtN7oe0-rhUonzLlyUmv2L587MB59BcdmGoX9ZVv7D7E-O8kGmTnI1muHd_mNMsu&__tn__=-UK-y-R#_ftnref2)
Mehmet Emin Zeki, Kürdistan Tarihi, S.95