Pêncşem , 1 Cotmeh 2020

Lewhe û Teorîya Tektonîkê Lewheyan – Fevzullah Kurt

LEWHE: Rûye cîhanê wek ku parçek be tê xûyakirin. Lê rûyê cîhanê şkestîye û parçeye. Ew parçe derbase hev bu ne. Bi her parçeyekî re lewhe tê gotin.

Lewheyên sereke ên ku cîhan çêkirî:3

Tîr ê Kesk: Lewhe yên ku nêzik e hev dibin

Tîr ê Sor: Lewhe yên ku ji hev dûrdikevin

Lewhe ku qalikê erdê çekirî her tim hareket dike û tew nasekne.

TEORÎYA TEKTONÎKÊ LEWHE 

Ew teorî sala 1915 da zanyarê Elman Afred Wegener dît û ser xebitî. Ew teorî ser nexşeyê cîhanê da ahengdarîyê nav reşayê erdê da dît. Gor teoriyê demyekem da ew reşayê cîhanê hemû berhewbûn û navê ev reşayê Pangea bu. Dor ê Pangea okyanûs bu û navê okyanûsê panthalasa bu. Ew reşayê erdê bandorê quvetên cureyî bi dûr ketin. Pangea du parçe bun. Ev a bakur lawrasîa û a başûr gondwanaland e.

Navberê lawrasîa û gondwanalad okyanûsê tethys çêbu. Pê hereketê reşayê erdê parzemîn çêbû. Di navberê qita behr û okyanûs çêbûn. Rûyê cîhanê lewhe yê gelek mezin çêbûn. Ew lewhe gelek hedî ( salê navberê 2-15 cm) hereket dike. Zelzele yên mezin û çiyayê agîrî hidûdê lewha da çêdibe.

Lîtosfer (lewhe) li ser maxmayê hereket dike. Hinek lewha ji hev dûrdikevên, hinek lewhe nêzike hev dibên û hinek jî berwarî (yatay) hereket dikên.  (Mînak: şikandîyê bakurê Tirkîyî û şikandîyê san Andreas).

Delîlên ku ji bo lewha ji hev cuda dibin; 

1.Navbera Bakur û Başûrê Emerîka û Ewrupa û Efrîkayê da aheng a bêkêmasî

2)Wekhevî ya fosîlan: Xişilankê navê xwe Mesosaurus, him Başûrê Emerîqa (brezilya) û Efriqé jîyaye û ew xişilan bi ajinîyê okyanûsê nikan derbaske

3)Wekhevî ya Zinaran: Hidûdê reşayê erdê da ferşê ku salê xwe eynî bûn û eynî rêzeçiyan hatin dîtin

4) Qeşayî sedimentê gondwanaland û mircanê resîf him Antartiqé him jî ekvatorê hatin dîtîn

5) Rûberka rûpişt a nebatan û erdnasîyê herêm a Efrîqa, Hîndîstan, Awustralya, Madagaskar û Amerîqê başûr wek hev e

LEWHE JI BO ÇI HEREKET DIKÊN

Germahî herkî dadikevî navenda dinyê zêde dibe  û germahî hundurî erdê da ber ve rûyî erdê hereket dike. Hemû lewha wek germijank ê dixebitin û di bandora dendikê tevdilgerin.  Ew hereketa germbelavi (konveksiyal) dibin û ew bandorê fizikî çêdibe.

Germbelavî wîha dixebite

Mantoyê da tevgerê berwarî û qinc dibe. Dendikê cîhanê cihê tewe germe. Maxma qismê ku manto nezike dendikê cîhanê da germ û sivik dibe. Maxma berwa jor hereket dike. Ew maxma qismê hîdûdê qalikê erdê û mantoyê de maxma binê qalikê erdê de xwe rayêdixwe û dicemide, giran dibe, berve dendikê cîhanê va dare. Ji bo ku ew tevgera tim û tim dibe, lewha hereket dike.

Derbar Rêvebirê Çandnameyê

Rêvebirê Çandnameyê

Dikarê vê jî bixwênê

Di 250 salên dawîn da 571 cinsên nebatan qeliyan

Li gorî lêkolînan, di 250 salên dawîn da di xwezayê da nesla 571 cinsên nebatan …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.