Duşem , 28 Îlon. 2020

Kifşkirina Meha Remezanê – 3

      Meha Remezanê bi du şikli kifş dibe:
     Ya yekemin eve; divê di meha Şabanê şeva sîyemîn de hîv bê dîtin. Lê divê şahidekî adil ji vîya re şahidiyê bike.
     Ya duyemîn jî eve ku, eger meha Şabanê bi sî rojî bê temamkirin Meha Remezanê kifş dibe. Ev jî eger hewa ewr be û hîv neyê dîtin yan jî şahidekî adil hîvê nebîne dibe Hz. Pêxember (s.a.s) wuha dibêje:
     Gava we hîv dît rojîyê bigrin û gava we dîsa hîv dît rojîyê biterikînin. Eger hewa ewr be û hûn hîvê nebînin Şabanê bi sî rojî temam bikin. [Buxarî/1810, Muslîm/1080]

     Îbnî Ebbas wuha rîwayet dike dibêje: Bedevîyek hat cem pêxember (a.s.) û jê re got:

     Min hîva Remezanê dît.
     Pêxember (a.s.) got:
     Tu bi yekîtîya Xwedê Teala şehadet dikî?
     Got:
     “Belê.”
     Pêxember (a.s) got:
     Tu şehadet dikî ku ez resûlê Xweda me?
     Got:
     Belê .
     Pêxember (a.s) got:
     Ya Bîlal! Rebe ji xelkê re bibêje bila rojîyê bigrin.[ Îbn Hibban, (Mevarid’uz-Zaman/870); Hâkîm, Mustedrek, î/424]
     Eger li welatekî hîva Remezanê bê dîtin li ser xelkên ku nêzî wî cîyî rudinin jî girtina rojîyê ferz dibe. Lê li ser xelkê ku dûrî wî welatîye ferz nîne. Lewra Şam Heleb û Xumus welatek tê hesibandin û welatên wek Mekke û Kahîre û Şamê ji hev dûrin cîyek nayê hesibandin. Dûrbun bi îxtilafê metalî tê textîrkirin.
     Îro bi îlîm sabite ku di kîjan şevê de û li kîjan welatî hîv hiltê. Rewş bi vî awayîye jî, bi vîya emel nayê kirin. Lewra dînê îslamê emrî me dike ku ji bona sibuta Remezanê ancax bi çavekî tazî hîv bê dîtin, rojî tê girtin. Ji bona sibuta wê emrî me nekirîye ku em hîvê bi rêyek din bişopînin. Lê di vê demê de ji alet û edavatên hessas îstîfadekirin mimkun e. Bi vanan berê hîv di kîjan şevê de û li kîjan welatî û di kîjan hêlê de hiltê tê kifşkirinê paşê bi çavê tazî li wir hîv tê şopandin.
     Li gor mezhebê Îmamê şafîî li welatekî ru’yet -î hîlâl sâbit bibe li ser her hêlî ji sed û çil û çar kîlometreyî re hukum carî ye, li gor Şafîîyan cîyên ku nimêja seferî lê tê kirin û ên jê dûrtir ne di xisusa
     nimêjê de û ne di xisusa ‘eydyê de nabin peyrewê wî welatî. Mesela li Lîbya û Tûnusê hîv bê dîtin muslimanên li Tirkîyê nikarin bibin peyrevê vanan.
     Lê li welatekî rûyet-î hîlal sabît bibe û hakimê wê ji bo rojî û ‘eydyê hukum bide hemu kesên ku di bin hakimyeta wî de ye,-şafii jî- mecburin ku hukmê wî bînin cî. Lê şafîyên ku ne di bin hukmê wî de ne ji bona ku di bin hukmê wan de najîn di xisusa rojîyê û ‘eydyê de nabin peyrewê wan.
     Mirovek li cîyekî ‘eydê bike û here welatekî dûr ku ‘eyd nekirine, ew jî wek xelkê wir îmsaqê dike.
     Tu hukmê hîva ku bi roj hatiye dîtin tune. Eger ji bona vêya ji rojîyê re bê nîsbetkirin îmsaq hewce nake. Eger ji Şevalê re bê nîsbetkirin, ne caîze ku rojî bê şikandin.
     Eger mirovekî ku şehadea wî ne mexbule hîvê bibîne ji bona ku şehadeta wî ne mexbule li ser xelkê girtina rojîyê ne ferze lê divê ew rojîyê bigre.
     Delîlên Hukmên ku Buhurîye
     Ji Kurayb wuha hatiye rîwayetkirin got: Ez hê li Şamê bum hîva Remezanê hate dîtin. Min jî hîv di şeva înîyê de dît. Paşê ez di dawîya mehê de hatim Medînê. İbnî Ebbas gelek tişt ji min pirs kir. Paşê roja ku hîv jî hatiye dîtin jî zikir kir û got:
     Te hîv di kîjan rojê de dît?
     Min got:
     Min di şeva înîyê de dît.
     Got:
     Te bi çavê xwe hîv dît?
     Min got:
     Belê xelkê jî hîv dît û rojî girt. Muavîye jî rojî girt.
     Got.
     Lê me hîv roja şemîyê dît û ji bona ku em li sî rojî temam bikin em rojîyê digrin, yan jî emê hîvê bibînin.
     Min got:
     Ma qey tu bi dîtina ku Muavîye hîv dîtîye û rojî girtîye qîma xwe naynî?
     Got:
     Na! Hz. Pêxember bi vî awayî emrê me kir. [Muslim/1087]
     Li ser vîya aliman wuha gotine: Mirovekî ku ji bajarekî lê hîv hatiye dîtin here bajarekî din, di xisusa rojîyê de dide pêy cîyê ku çuye. Dixwazî sî roj temam jî kiribe. Lewra bi çûyîna wî bajarî buye mirovekî ji wan. Dîsa ji bajarekî ku hîv lê nahatîye dîtin here bajarekî ku hatiye dîtin dixwazî 28 roj rojî girtibe dîsa jî li gor bajarê ku çuye tevdigere. Lê eger 28 roj rojî girtibe rojekî qeza dike. Lewra meh yan 29
     yan jî sî roj e. Eger ji bajarekî ku ‘eydî kirine here bajarekî ku xelkê wî bi rojîye, ji bona ku bibe peyrewê wan divê ji xwarin û vexwarinê dûr bisekine.
     Xuyabuna hîvê bi şehadeta şahidekî sabît dibe. Tîrmîzî wuha rîwayet kirî ye: “Erebekî di hizura Resulullah de şahidî kir ku wî hîv dîtî ye. Di ser vê yekê re Resulullah emrê rojîyê li xelkê kir. “
     Li gorî mezhebê Şafîî li welatekî ru’yetî- hîlâl sabît bibe, di her alî de hukmê wê ji sed û çil û çar kîlometreyî kêmtir be carî ye. Lê ji 144 km. yî ku ji bona şafîîyan cîyê ku heta nimêja seferî lê tê kirine zêdetir be, di rojî û cejnê de meriv nade pêy wan. Mesela li Lîbya û Tunusê hîv bê dîtin Muslimanên Kurdîstanê tabi’ê wan nabin. Lê eger li welatekî ru’yetî hîlal sabît bibe û hakimê wir ji bona girtina rojîyê û kirina cejnê hukum bide, divê hemu kesê di bin hukmê wî de –şafii jî daxil- mecburin ku bidin pêy hukmê wî. (Al- Fetava al Kubra C.2 s.81) Lê di nava wan û Şafîîyên ku ne di bin hukmê wî de ne da 144 km. yajî zêdetir mesafe hebe, hukmê wî pêk naynin. Mesela Li Siûdî Erebîstanê ru’yetî hîlal sabît bibe û îxtîlaf derkeve, ji bona ku Şafîîyên li vir ne di bin hukmê wan de ne, di xisusa rojî û cejnê de dikarin nedin pêy wan.
     Lazime ku em vê mesela muhîm jî di vir de bînin ziman ku ji bona meselên îctîhadî ne caîze ku musliman bi hev re têkevin munaqeşê. Tiştekî di mezhebê me de ne caîz be, dibe ku di mezhebek din de caîz be. Mezhebên ku Ummetê heqbuna wan qebul kirine tev meşrune û em bibin peyrewê kîjanê jî, ji me re tu mesulîyetek tune.
     Ji ber vê yekê ji bona Ru’yetî hîlal û roja cejnê hevudin tekfîrkirin û rexnekirin ne caîze û divê musliman xwe ji van tiştanan dûr bigre.
     Gava me bi şehadeta mirovekî adil rojî girt, piştî temambuna sî rojî hîv neyê dîtin jî, emê cejna xwe bikin. Ji bona vêya di roja bîst û nehê meha Şabanê de divê meriv li hîvê bigere. Eger hîv bê dîtin rojî tê girtin. Eger neyê dîtin. Şaban bi sî rojî tê temamkirin û roja din roji tê girtin.
     Tu hukmê hîva ku bi roj bê dîtin tune.
Fîkrî Amedî
fikriamedi.blogspot.com.tr

Derbar çandname

Avatar

Dikarê vê jî bixwênê

Munacatê Hezretê Wenis(Yûnus)

Munacatê Hezretê Wenis(Yûnus) Îbnê Mettayî (‘ela nebîyyîne we ‘eleyhîsselat û wesselam) munacatêko tewr xurt o …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.