Şemî , Berfanbar 16 2017
Malper / Wêje / Helbest / Dubeytî yên Dr Sadiq Ferhadî

Dubeytî yên Dr Sadiq Ferhadî

Dr Sadiq Ferhadî Ki Ye?

 

Dr Sadiq Ferhadî di sala 1350an de li bajarê Şîrvanê ser bi parêzgeha Bakurê Xorasanê ji dayîk bûye.

Hin destketên cenabê Ferhadî:

– Pijîşkê bispor yê nexwaşiyên hundir

– Helbestvan û lêkolînerê ziman û wêjeya kurmancî

– Wergêrê pirtûkên pijişkî û nivîskarê nivîsaran li ser mijara pijişkî li kovarên ISI’yê

– Berhevkarê nivîsarên cûr bi cûr li ser ziman û wêjeya kurmancî ya Xorasanê

– Helbestvanê kurmancî bi forma Qezel, Mesnevî, Sêxiştî, û bi taybet Dubêytî.

 

Helbesta 1

 

Şivan im ez li hêrî hemberê te

Diçêrînim xiyalan li çerê te

Gerê rawim xewê gerya li çavan

Mexel kim satê li ber sî serê te

 

Helbesta 2

 

Zivistan bû, royek hatî ser avê

Du çavên te temûzîtir ji tavê

Mi şê’rek sa te li berfê nivîsî

Te ku lê ifkirî hate ber avê

 

Helbesta 3

 

Xeyalên xam dilê min patin îşev

Hilanîm birme dinyayek din îşev

Mi got gaşe li xewnê te biwînim

Heray ku xew jî nê cavê min îşev

 

Helbesta 4

 

Hewa rind e, tu rind î, halê min rind

Şev û ro rind û hîv û salê min rind

Tema min tunne bû va rozigara

Bihemlîne min û eqbalê min rind

 

Helbesta 5

 

Bixapînim dilê xwa bi çi manê?

Çima nê ew, çima nê ew, çima nê?

Nizane ew meger dil tengi teng e?

Çimanê min dixapîne, çimanê?

 

Helbesta 6

 

Biken min ra! biken lê sêva Oxazê!

Biken! Arê qezel li canê kaxazê!

Biken! Kennê te şîrîn e, nizanî tu

Çiqes rind î û ez mest im çi endazê

 

Helbesta 7

 

Ji xwa ta xwa timêşe ez li rê me

Ji xwa hay terrime dîsanê tême

Xwedê ya xelkê sergizdan kirim ya

Mi xwa venda kir û umrek wi pê me?

 

Helbesta 8

 

Dutar û bexşî mest û çeppe taw mest

Ser û çavên te mest û mest dil û dest

Demek mest bûm nizanim çerre bû ku

Ji çavên te ketim piştê min işkest

 

Helbesta 9

 

Tu jî mîna mi gaşe çavlirê wî

Serê rê nagirim, tişt nake, rêwî

Here! Wi dû te ra ez nagirîme

Dirêjînim pîyalêk av ku bêwî

 

Helbesta 10

 

Şevê li xewnê û ro li xiyalê

Xweş im ez wi xiyala te hevalê

Xiyala te wi min ra ye timêşe

Hema îşev dixwazim bejn û balê

 

Helbesta 11

 

Şemalek tê û min ber ve te tîne

Tê ku destê dilan wi hevdu gîne

Ezê ber ve te têm pêxasi pêxas

Biwîn solê mi da rîgek tunîne

 

Helbesta 12

 

Li sîmên berqê rûnişt zirbe sarek

Ji saran çar qedem wêda çinarek

Ji vî rûsariya wi dest xwe da ma

Xwe da şewtî û dil bijyaye arek

 

Helbesta 13

 

Çima hatî? Çima dîsa te ha kir?

Çima va kone xermana li ba kir?

Çima ez dîn kirim berdame çollê?

Çi karû va te wi xermanê xwa kir?

 

Helbesta 14

 

Şevêçû li şevek ella mezarî

Xwedê jî gurmijî ,hînganê barî

Me deng û hêstirê xwe tev li hev kir

Û bangî kir birîna kûr û karî

 

Helbesta 15

 

Selamê min li Şêrkoyê kelatî

Xerîbê li wêlêt bê hemwelatî

Selamê min selamek bê tema ye

Dêhatî me dêhatî me dêhatî

 

Helbesta 16

 

Li çollê bê xwedê ez jî xerîb im

Li kûçên (Bêkes)î gaşe te dî bim

Qezel ji her du çavên min dibarî

Te got qulmek birêj şayed ku tî bim

 

Helbesta 17

 

Werin ku taliyan talan kirim ez

Werîn talê ku pê xwa dagirim ez

Şev îşev dîsa li çavê mi nare

Hezar car zinde bûm disa mirim ez

 

Helbesta 18

 

Xwedê zane ji xwa jî westiya me

Ji manê westiya, ji çûnê mame

Sibê ta şev xiyalên xam dipêjim

Şevê jî ta sibê heyran û pa me

 

Helbesta 19

 

Tu hîva asimîn, ez li zemînê

Ji herdê destê min nagê evînê

Tu jî wi ser mi da xar nawî emma

Dilê min îşix e li hîverwînê

 

Helbesta 20

 

Xiyalê te li dar e natê tewnê

Tu şîrîn î li çavan natê xewnê

Dixwazî yê dilan dil da bimîne

Guçê dil da veşêr mîna li kewnê

 

Helbesta 21

 

Tu rakev rinda min, ez pa dimînim

Perestar im, birînan va dimînim

Tu rakev bexta min, malava, xew xweş

Mepirs sa çi li vî dinya dimînim

 

Helbesta 22

 

Tu rakev rinda min, xew rind e sa te

Siweynda ku dixwazim bêwme ba te

Dixwazim sorgula xwa şa biwînim

Tu rakev rinda min, xew rind e sa te

 

Helbesta 23

 

Şemalê serkêşi sari berêvar

Xewer anî ji bêdadê şevê sar

Xerîb dengek dibîzim ji derek dûr

Ne xanî ma ne ocax û ne jî ar

 

Helbesta 24

 

Hewayî me hema işkesti bal im

Ezê ji derdeke zalim dinalim

Xerîb dengek dibîzim ku dixwîne

Eman ji derdê zalim, derdê zalim

 

Helbesta 25

 

Şevêçû ta siwê barîm wi dû te

Şev îşev sar û çîksa, zexnewût e

Li ber çavên şevê sê kes dilerzin

Dil û pişt û qerey min va ku rût e

 

Helbesta 26

 

Qe va ku şair im yani tenê me

Were vaje werîn, ez çav li rê me

Were wi navê işq, wi navê avê

E jî ta her derê ber ve te tême

 

Helbesta 27

 

Eger şîrîn î ez tal im, bibaxşîn

Eger ber ve te nakalim, bibaxşîn

Eger goştê te rijiya û ti xallî

Ji min narêje, dîfal im, bibaxşîn

 

Helbesta 28

 

Li çavan haweke hişk bûne hêstir

Dubêytî jî ji dil ra nabe pirtir

Li dil rûnanine hengên dutarê

Wi dû vî şairê dîn kê nifir kir

 

Helbesta 29

 

Tu helbesta ji tay dil da dibêjim

Evîna ku ji çavan da dirrêjim

Tu hatî patinê li nav du aran

Xwedê carê, e(z) jî carê dipêjim

 

Helbesta 30

 

Hewa barî, dilê herdê nerim kir

Ro yê jî herd li asmîn piştgerim kir

Zemînê şallê hêşin da serê xwa

Guman kim tazi ji asmîn şerim kir

 

Helbesta 31

 

Qezel yani eger carê biwînim

Derek dûr narime ku vaje bînim

Tu helbestan li çavên min dixwînî

Û giştan ezber î pêş ez bixwînim

 

Helbesta 32

 

Ezê çav mêşin im, kewna te jî şîn

Tu heyrana min î, ez sa te ra dîn

Li canê hîlîyan derd û belên te

Biwîn çiqes li hev datênê em hîn

 

Helbesta 33

 

Xema şîrîn delalê tal kirim ez

Ji her talê biwêjin taltir im ez

Niha jî westiyame xelko bêlin

Serê xwa dayînim ta bimirim ez

 

Helbesta 34

 

Evîn rengîn xelata asimîn e

Sewa me xwîn e, xwîna kesk û şîn e

Tu ku aşiq nebûyî ku bizanî

Zivistan ew bihara bê evîn e

 

Helbesta 35

 

Şevaro bi xiyalan da musafir

Nemaz işkesti me, ikesti xatir

Şevek hatî û îşix bû şeva min

Du çavên te nemaza min qeza kir

 

Helbesta 36

 

Tu derya yî, tu derya yî, tu derya

Tu tama hêstirên gewrî mi da ma

Bigerrim ser te şîrînê, ku min tî

Dibê ser avê û tî tînî dîsa

 

Helbesta 37

 

Diçû û çav bidû çavên kelê kê

Mida ma û welat û welwelê kê

Bi dû ra hesretên ku çûne asmîn

Xwdêyo! dagirî neynin belê kê

 

Helbesta 38

 

Hinek ferhad in emma bêmecal in

Hinek şîrîn in emma tali tal in

Zimanê têvşu jî nare serê wan

Nizanim ku dil in ya textesal in

 

Helbesta 39

 

Şemalek tîne bîna nazenînê

Ezê hîn fam dikim bîna evînê

Eger Ce’ferqulî bîne dutarê

Tînim Milwariyê ji bin zemînê

 

Helbesta 40

 

Ezê cînarê durnên asimîn im

Zemîn teng e, ne heja ye bimînim

Xwedê yo! min bixwaz tarînemazek

Bêwim ji çavê te dinyê bibînim

 

Helbesta 41

 

 

Xwedê livra, evîn livra, tu livra

Jiyan îro ye mavêje siweynda

Rê û raman û hespê sîs û hêvî

Sewa te çav li rê ne, ra be ser xwa

 

Helbesta 42

 

Hezarmizgeft jî bê te bûye Teftan

Çi bê refş in giya û tûm û hefşan

Bihar, urdîbihêşt, urdîcihenem

Çiqes mîna hev in sa halê weyran

 

Helbesta 43

 

Ne şê’r e, va şeraw e, noşi can ke

Enel-işqê ji dû ra rabe ban ke

Şeraw û şê’r li ber tavek kelîne

Sewa mestî tu hay li herduyan ke

 

Helbesta 44

 

Çi rind e tev li hev bin ba û baran

Û panavek bigîne hev simaran

Evîna min! li piştê min çiya yî

Çiya nagêjine hevdu ti caran

 

Helbesta 45

 

Ne min kiştî ne jî sahil mida kir

Ku mocê gêşte sahil bê ecil mir

Qerara min wi dil va bêqerarî

Xwedêyo! lengerê dil sa mi dagir

 

Helbesta 46

 

Eger jin tunne bin ku hest tunîne

Eger hest tunne be, helbest tunîne

Jiyan bê hest û helbest sari sar e

Jiyana sip û sar da mest tunîne

 

Helbesta 47

 

Dixwazim ku şevek mîna şivanê

Bilorînim muxama Durne canê

Ji bîra xwa û xelkê dizzikane

Herim ta kûçebaxên Rezmeqanê

 

Helbesta 48

 

Nizanim Tirkû ya Kurmancû ya Tat

Tenê zanim ku hat û nanê min pat

Evîn jan e evîn ar e zewal e

Çimanê va zewala sa mi ra hat?

 

Helbesta 49

 

Ji ser berfê zivistanek si sali

Şemalek tê û piştê min dimali

Dil û destê mi ra jan hatin emma

Elaw tunne li ocaxê ti mali

 

Helbesta 50

 

Were jinyan mi sergizdan ke hevva

Were sêvek ji darê jê ke disa

Ezê ji vî dina jî westiyame

Were belkum biqewtînin mi jivra

 

Helbesta 51

 

Neşewtim ez eger manendi tavek

Neşewtînî li şev îşev tu bavek

Nizanim kî dibîne hêstirên me

Şevê tarî ku çav nabîne çavek

 

Helbesta 52

 

Du destên te kewût in, aşiq û sîs

Dilo rabe sefîrên işqê ramîs

Du destên te du desmalê hevirmiş

Li wan desmalê sîs navê mi binvîs

 

Helbesta 53

 

Tu Kobanî, mezarê heft birê min

Tu navê bav û bapîr û girê min

Dibarim ser te da helbest û hêstir

Bigir pê hûçikê xwa hêstirê min

 

Helbesta 54

 

Bilindbejnê! bilindtir te dixwazim

Ji halê îro rindtir te dixwazim

Newînim dest wi ber da yî, tu merx î!

Ji her merxê bilindtir te dixwazim

 

Helbesta 55

 

Welatê min! welatê kûçebaxan

Welatê sond dixwarin wi ocaxan

Biwêj arek li ocaxek dişewte

Çirên kêmso wi êr in hîn li taxan?

 

Helbesta 56

 

Welatê min! welatê destê xalî!

Welatê çavê berda darê qalî!

Dilê te tijî ye, çavê te têr in

Welatê hesti têr! Sa çi dinalî?

 

Helbesta 57

 

Tu şa yî ez mirim, destê te nêşe

Ji bîra xwa birim, destê te nêşe

Mi got malê te ava! ez xirab im

Te rind ez çê kirim, destê te nêşe

 

Helbesta 58

 

Were ser çavê min, kanî zelal e

Biwîn li çavê min dinya delal e

Delala min bitirs kûzê te neşkê

Dilê vî rozigara textesal e

 

Helbesta 59

 

Ji min qeyr ez evînê tişt mexwazin

Evîndar im, ji dînê tişt mexwazin

Ziman ar e, dil ar e, pirti jî ar

Dişewtim, cuz revînê tişt mexwazin

 

Helbesta 60

 

Dilê min tijî ye, yê asimîn jî

Hewa hay gurmijî hate zimîn jî

Hewa barî û barîm ez jî emma

Dilê me herduyan da maye hîn jî

 

Helbesta 61

 

Were ta torxe dîsa ser hilînin

Were ta durne ji koçê nemînin

Tu bêwî bulbiya jî têne malan

Sewa xwa hengê (Lê yarê) dixwînin

 

Helbesta 62

 

Hewayî me hewayî li hewa te

Ji dest xwa ser hilînim bêwme ba te

Dilê min ku birûskê dadê û bir

Serê ser li hewa tînim sewa te

 

Helbesta 63

 

Li halê dil bipirsin rind e xelko

Ji janê dil bitirsin rind e xelko

E jî mîna we me ,her salê carê

Çikapek sa dilê min rind e xelko

 

Helbesta 64

 

Mi çav avîtine ava simarê

Dil û destê mi jî narin ti karê

Dilê min sari sari sari sar e

Gerim kim vî ocaxa pê çi arê?

 

Helbesta 65

 

Ser û pay canê min jan û şewat in

Tenê ar û birûsk ber ve mi hatin

Ji bîr nakim ku mala min dişewtî

Birên ender firîgên xwa dipatin

 

Helbesta 66

 

Xerîb û dest wi berda, dil bişûnda

Berê min rû li dil, dil li çiyê ha

Dinalim, bang dikim, digrîm, nizanim

Xicawa min li paş kîjan çiyê ma

 

Helbesta 67

 

Dil û dengê te li nav êr dibînim

Du çavên te ji heynê têr dibînim

Kezeb-çavê mi jî mîna te xwîn in

Hema ez kurmê dêr ji dêr dibînim

 

Helbesta 68

 

 

Şivan îşev biwe min bîne bîne

Biwînim ku berantê min kê dîne

Bigerrim li dilê bêser berante

Dilê ku dil bi dû me hîne hîne

 

Helbesta 69

 

Çiqes (Behmen) dilê min da hene hîn

Çiqes (Lê yarê) li gewrî te ne hîn

Veger (Gulnar)! veger! aşiq bimênî

Veger (Xêwe-Bixara) yên me ne hîn

Helbesta 70

 

Terim paşe royê, berve şevên reş

Mi qurbet kin! bibaxşînin! Royên xweş!

Terim ta dû te ra kes min nebîne

Nebînin çavê min jî va royên reş

 

Helbesta 71

 

Nebînim te ji giştan xwariye têr

Diya heft lawê ji lawan nedî xêr!

Titûna qussê min çavê te şewtand

Dil û destê te emma germ nekir êr

 

Helbesta 72

 

Heway dil tiji ye li xwa gudar im

Şemalek bêwe mala ku bibarim

Çi heykat e li ara êr û avê?

Şevek barîme hîn tendûrek ar im

 

Helbesta 73

 

Biwêj min ra te ji şûna evînê

Çi berdaye dil û berdaye xwînê?

Nizanim va çi arû hîn jî haka

Li çavê min zewale têne dînê

 

Helbesta 74

 

Ocaxên mala me hîn wi elaw in

Biroşên ser wi ar, tiji pelaw in

Xewê vî xelka her şev tiji xewn e

Xiyalên xelkê hespê bê celaw in

 

Helbesta 75

 

Were ta ber ve te per verxinim ez

Hemêzek şê’rê perper verxinim ez

Bihêvûsim zimanê çavê aşiq

Ku ta ji awiran ser verxinim ez

 

Helbesta 76

 

Te can daye li te helbest biwêjim

Dubeytî rind, qezel yêkdest biwêjim

Hema na, nabe natê awirên te

Wiqes zinde, wiqes jî mest biwêjim

 

Dr Sadiq Ferhadî.Çandname

Şîrvan – bakurê Xorasanê

Tîrmeha 2717an

Hûn dikarin van nivîsan jî bixwînin.

Hestên Hinava Şewitî

şîn û şahiya temen li ser hestên hinava şewitî nîgar dikim tîra bêbextiyê ji kevana …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir