Duşem , 21 Îlon. 2020

Di Toreya Kurdî De Nasnavê Jinan

Ciwanên Hêja!

Di Toreya Kurdî de rûmeteke pir zêde ji bo jinan heye. Rûmeteke wisan zêde ku dema jinek xwe bavêje yekî, ne mikun e ku daxwaza wê neyête pejirandin. Ji vê zêdetir gava şerek di navbera zilamên Kurd de çêdibe û jinek an çend jin dikevin navbera wan, pêre pêre dest ji şerê hevûdu berdidin.

Di Toreya Kurdî de navê zayenda mê ya mezin bi giştî JIN e û vajiyê wê jî MÊR e. Li ser van herdu peyvan gotineke pêşiyên me jî weha heye: JIN Û MÊR, TEVR Û BÊR.

Lê belê ji bo rêzgirtinê di hin çîn û cûnên civata kurdewariyê de, ev navê JINê tê guhertin, wek mînak:

– Ji bo jina Paşê, qiral, mîr, beg û xuyaniyekî Kurdistanê re XATÛN tê gotin. Mesela: Xatûna Key Erdeşêr, xatûna Viştaspê Qiralê Medan, xatûna Evdal Begê Miksî (bavê F. teyran) û gwd.
Ev nasnav di hin destanên Folklora Kurdî de jî hatiye gotin û di Destana Zembîlfiroş de weha ye:

”Xatûnê ez tobedar im
Delalê ez tobedar im
Zarok birçîne li mal in
Ji Rebê jorî nikarim”

– Ji bo jina kesên wek mele, şêx û kesekî olnas jî, HEREM tê gotin.
Mesela: Herema Şêx Fethulah Werqanisî, Herema Mele Mihyedîn Hawêlî, Herema Seyîn Riza Dêrsimî, Herema Hezretê Norşênî, Herema Îhsan Nûrî Paşa û gwd.

– Ji bo jina kesekî dewlemend, xuyanî û maqûl jî XANIM tê gotin.
Mesela: Xanima axayê gund, xanima parêzerê bajêr, xanima Hecî Rostemê Babikî û hwd.

– Dema jineke nenas bê dîtin, jê re HIRMET gotin (Hirmet ji hurmeta rebî ye û bi wateya rûmetê ye).

– Ji bo jina kesekî jar, belengaz û bêpîşe jî, JIN tê gotin.
Mesela: Jina gavanê gund, jina Keywanê Nêçîrvan, jina Eloyê Tîrvan, jina Hemoyê rêncber û hwd.

Lê mixabin kultura Kemalîzmê, di Sedsala Bîstî de hemû bizmar û boxrîk û badonekên ku Çanda Kurdî radigirtin, ji cih leqandine û hilweşandine.

Hêvîdar im ji Yezdanê dilovan ku hêz û zanîneke bêsînor bide ciwanên Kurd, da ew jî karibin serweta bav û kalan ji binê kavilên hilweşandî derxînin û bidin jiyandin.

03/ 12/ 2015
pencinar.z@gmail.com

Zeynelabidin Zınar 

Derbar Rêvebirê Çandnameyê

Rêvebirê Çandnameyê

Dikarê vê jî bixwênê

Pedegojî Bi Kurdî Xweş e

Tiştê ku zarokê/a nû hatîye dinyayê bi jîyanê ve girê dide çi ye? Hêza ku …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.