Şemî , 28 Sermawêz 2020

Despêkirin û Xelasbûna Dema Rojiyê – 4

Îmsâq; Di Erebî de tê maneya “xwe girtin, parastin û manîbunê.” Ruknê rojîyê ê esil jî di vê maneyê de ye. Di zimanê me de mana wexta îmsaqê despêkirina yasaxên rojîyê (xwarin, vexwarin û munesebeta cînsî) ye. Wexta îmsaqê, belekbuna fecrê (fecrî Sadiq) ye û ji vê demê pêve dema nimêja Î’şa derketîye û dema nimêja sibê destpêkirî ye. Di vê demê de wexta paşîvê xelas dibe û rojî destpê dike. Wexta fitarê jî, tê maneya yasaxê rojîyê xelas buye û serbestbuna xwarin û vexwarin û munasebeta cînsî ye. Ev dem gava roj diçe ava destpê dike. Bi vê demê re wexta nimêja êvarê jî destpê dike. Li herêmên ku şev û roj teşekkul nake jî, dema rojîyê li gor herêmên nêzî wan tê kifşkirin.

     Di Qur’anê de despêkirin û xelasbuna dema rojîyê bi mecazî bi vî awayî tê qalkirin:

     “…Heta tayê sipî ji tayê reş tê veqetandin, bixwin û paşê heta şevê temam bikin. Gava hûn di mizgeftan da dikevin îtîqafê, nêzî jinên xwe nebin. Xweda ayetên xwe awa îzah dike ku hûn xwe biparêzin…” (Sûreta Beqere:187)
     Divê ji paşîvê heya fitarê ji xwarin û xexwarin û munasebeta cînsî dûr sekinandin mexsedek hebe û ev kar bi şiûrekî bê kirin. Ev armanc û şiur, razayîya Xweda ye ku bi tabîra “nêtê” tê îfadekirin. Eger ev armanc û şiur nebe, ji bo birçîbun, parêz, rejim , zîndetîyê ji van hersê tiştan (xwarin, vexwarin û munasebeta cînsî) dûr sekinandin; rojî nayê hesibandin.
     Rojî di piştî sal û nîv hîcreta pêxember (a.s) ve Di dehê meha Şabanê de hatiye ferzkirin û ji pênc ruknê ÎSlamê ye. Pêxemberê me di vê xususê de wuha gotiye: “Îslam li ser pênc tiştan hatiye avakirin: Şehadet bi Ji Xêynî Xweda îlah tune û Muhammed evdê wî û qasidê wî ye anîn, kirina nimêjê, dayîna zekatê, girtina rojîya meha remezanê û Zîyareta Beytullahê (heccê) ye. (Buxârî, îman 34, 40, Îlîm 25; Muslîm, îman 8)Ayetên ku ferzbuna rojîyê beyan kirine jî; Sûreta Beqere 183 û 184 e.
     Ji bo ku girtina rojîyê, li gorî îbadetên din hinekî din jî bi eza û cefaye, Gava Xwedê Teala ferzbuna rojîyê beyan dike; bi uslubeka ku psikolijîk hêsanîyê dide û ji bo muslumanê muxatabê vî emrîye rehet bike, behsa girtina rojîyê dike û dibêje rojî li ummetên berê jî ferz buye û di alîyekî din de ji bo nexweş û rêwîyan jî, mazereta rojîyê beyan dike. Ev uslub ji bo nimêjê neatîye karanîn. Lewra nimê jî, ji ummetên berê re hatibu ferzkirin.
     Ji bo ku pirr hindik rîya dikeve nava rojîyê, xêr û sewabê wê jî pirr zêde ye. Herwekî ku ji pêxemberê me hatiye neqilkirin, Xwedê Teala (c.c) wuha kerem kirîye: “Rojî ji bo mine û xêra wî jî, li ser min e. (Buxârî, Sewm 2, 9; Muslîm, Siyâm 30)
     Di îbadetan De Li Hîkmetê Gerîn û Hîkmeta Rojîyê:
     Emr û yasaxên Xwedê Teala, ji bo evdê Wî ye. Alimên îslamê îtifaq kirine ku hemu hukum ji bo feyda mirovan e. Di tiştê ku Xweda xwestîye evdê Wî bikin de ji bo evdê wî gelek xêr û feyde heye. Di yasaxên wê de jî, zirar û zîyanên mezin heye. Di Qur’anê Kerîm de tu emr û yasaxek li dijî hiş û aqil tune ye. Jixwe mirov bi hemu hîkmet û feyda van emr û yasaxan jî nizane. Ji alîyekî din ve, divê muntesîbê wî dînî, îbadetê ku Xwedê Teala emir kirîye, di ser hiş û aqil re bigre û di her îbadeta xwe de razayîya Xweda bîne ber çavê xwe.
     Gava Îmam Gazalî qala sê derecên rojîyê dike, wuha dibêje:
     Rojîya ‘ewam: Rojîya Kesê ku herdu azayê xwe, yanî mîde û uzvê cînsî ji tişti ku jê zewqê distîne mahrum dike û xwe ji vê zewqê diparêze ye.
     Rojîya Hewas: Rojîya Kesê ku herdu ûzvê xwe û bi vanan re çavê xwe û gohê xwe û ûzvên xwe yên din jî, diparêze.
     Rojîya Ehassu’l Hewas: Evanan rîayetî hemu rojîya hewas dikin û di ser vanan re dilê xwe ji emelên piçuk, fikara dinyayê û masîvayê safî dikin
     Kîjan dereca rojîyê bê girtin bila bê girtin, rojî mirov digîhîne kemalatê û di nav civatê de û di heyata mirov de hizur û derbasîyek baş bexşî mirov dike.
     Rojî mirov ji hêrs û xeydê, ji kerb û rikê diparêze. Di meha rojîyê de di civakê de dizî, zîna, qumar û araqxurî kêm dibe û millet xwe ji pirr xuy û hesletên kirêt diparêze.
     Pêxember (a.s) di hedîsek xwe de wuha dibêje: “Rojî mertale; gava hûn bi rojînin, nezanîyê nekin û gotinek xerab nebêjin. Eger yek pêşkarî we bu û bela xwe bi we da, bira bibêje: Ez bi rojî me, ez bi rojî me.” (Buxârî, Savm 9; Muslîm, Siyâm 30)
     Di rojîyê de mexsed xwe birçihiştin tenê nîne. Ji her karê kirêt û pîs xwe parastin û bi ruh û aqilekî kemal ji Xweda re teslîmbun e. Rojîya gelek mirovan hene ku ji birçîbun û tîbunê pêve tu feydek jê re tune. Pêxember (a.s) wuha dibêje: “Ji mirovên ku rojîyê digrin ên wusa hene ku, kara wan bitenê birçîbun û tîbun e.” (Îbn Mâce, Siyâm 21)
     Rojî li hemberî daxwazên mirov re sebrê û hêzên sebatê bexşî meriv dike. Di civakê de çi problem çêdibin tev ji ber nefsa meriv ve çêdibe. Nefs, dewamî emrê xerabîyê li mirov dike û tiştê ku Xweda yasax kiriye, dicu. Însanê ku bi zaneyî rojîyê bigre xwe ji hemu karê nefsa xwe diparêze. Nabe hêsîrê şehweta xwe. Lewra rojî şehwetê kêm dike.
     İnsanekî ku rojîyê bigre ji birçîbun û xizanîyê fahm dike. Ji rewşa xizan û feqîran haydar dibe. Ji nîmetên ku Xwedê Teala dayê re şukir dike û alîkarîya xizanan dike. Jixwe meha remezanê meha alîkarî û piştgîrîyê ye.
     Di Qur’anê de, di gelek ayetan de, rojî û sebir bi hev re tê karanîn. Lewra mirovekî rojîyê bigre ji ber feqîrîyê ve sebir dike. Îsyan nake. Dizane ku ev xizanî ji bo wî îmtihane û eger sebir bike û di rêya Xweda de bixebite wê Xwedê Teala miheqeq rizqekî paqij bide wî. Qur’an di vê xisusê de wuha dibêje: “Bi sebr û nimêjê alîkarîyê bixwazin” (Beqere:153) pêxember (a.s) jî wuha dibêje: “Rojî nîvê sebrê ye.” (Tirmizî, Deavât 86)
     Dîsa tip jî qala gelek başî û feyda rojîyê dike. Beden salekê wek makîneyê dixebite. Pirr diweste. Lazime ku ew jî hilma xwe bigre û hinekî raweste. Rojî mehekî bedena mirov dide rawestandin.
     Eger meriv li nefsa xwe ambargo daneyne û bibe hêsîrê nefsa xwe û aqlê xwe û ezîtîya xwe ber bi nefsa xwe da bifetilîne; bi îfada Resulullah ji şeytanê mezin re mexlub dibe û îmtihana dinyayê hinda dike. Li dinyayê hem zirarê dide xwe û hem ji dide hinekî din. Însan bi nefs û şehweta xwe dibe cinewûr. Bi tabîra Qur’anê ji heywanan nizimtir dibe.
     “Me ji bo cehennemê ji cinn û mirovan gelek kes afirand. Dilê wan heye, lê bi wî fahm nakin. Çavê wan heye, bi wan nabînin. Guhê wan heye, bi wan nabihîsin. Evanan wek heywanan e, heta ij wan nizimtirin (yajî zêdetir xerifandîne). Han ewên di xefletê da ne evanan in.” (A’raf:179)
     Însan dewamî meylê xerabîyê û gunehan dike. Ji bo şikandina vê meylê Qur’an wuha dibêje: Gelî ewên bawerî anîne! Wekî ku li ên berî we ferz buye, rojî ji we ra jî ferz buye. Dibe ku hûn bitirsin (û xwe biparêzin). (Beqere:183)Em ji malumatên ku Qur’anê daye me fahm dikin ku ji H.z Adem û her civatên pêxember jê re hatiye şandin re rojî hatiye ferzkirin. Ên bi xirîstîyanîyê baş dizanin, qebul dikin ku di eslê xirîstîyanîyê de rojî mewcud e.
     Hîkmetên Rojîyê, Sirrên Rojîyê û Feydên Rojîyê
     Divê berê hertiştî lazime musliman bizanibe ku rojî îbadete û Xwedê Teala ew ferz kirîye. Ji îbadetê mexsed îteata emrê Xweda ye û wezîfa xwe ya ku evdîtîyê anîn cî ye ku bi vê armancê rojî girtin e. Mirovên musliman li aqubeta ji ber girtina vê îbadetê muhtemel tiştê ku hasil dibe nanêre û rojîya xwe digre. Eger awa bike û hîkmet û feydeyên rojîye bikole jê re guneh tune. Bêşek di hemu hukmên Xwedê Teala de ji bo evdên Wî gelek hîkmet û feyde hene. Lê mirovên ku îbadetê dike ne mecbure ku bi hikmet û feydeyên vê îbadetê bizanibin. Dîsa bêşek gelek hîkmet û feydeyên rojîyê hene. Meriv bi hinek hikmet û feydeyên wan haydar dibe û hinek jî ji bona evdan veşartî dimîne. Em dikarin hîkmet û feydeyên rojîyê li jêr bi vî awayî birêz bikin:
     1. Rojîya sahîh, ji bona murakaba Xwedê Teala dilê mu’mînan hişyar digre. Kesê bi rojî, piştî demekê birçîbun û tîbunê hîs dike. Nefsa wî meylê xwarin û vexwarinê dike. Lê ji bona ku bi şiûre û dizane bi rojîye ji vîya re dibe manî. Kêsê bi rojî ji daxwaza hewa û hewesa nefsa xwe re dibe manî. Vîya jî, ji bona ku emrê Xwedê Teala bîne cî dike. Bi vî awayî dilê wî dewamî hişyar dimîne. Di wê şiûrê de ye ku ew tim di bin murakeba Xwedê Teala de ye û dewamî Xweda zikir dike. Qudret û ezameta Wî hîs dike.
     2. Meha Remezanê mehek pîroz e. Xwedê Teala ji evdên xwe xwestîye ku vê mehê bi îbadetê derbas bikin û ji bona nêzîkbuna Xweda xîret bikin. Lê buyîna vîya li ser sifra xwarinê û di meclîsîn araqê de kêyf û şahî kirin ne mumkun e. Ji ber vê yekê kirina îbadetê û ji bo nêzîkbuna Xweda meha Remezanê wextek musaît e.
     3. Ji bona ku seranser salekî xwarin tê xwarin hîssên meriv sist dibe û nefs har dibe. Herdu rewş jî, ji bona musliman nabe. Tê fahmkirin ku hîkmeta ferzbuna rojîyê paqijkirina nefsê û bihêzkirina hîssan e.
     4. Herî bingeha girîng ya ku civaka îslamê li ser ava buye jî merhamet û hizkirina nava muslimana ye. Heya dewlemend, êşa birçî team neke û felaketên ku hatiye serê wî hîs neke li xizanan merhametê nake. Lê meha Remezanê şiûra xizanîyê dide dewlemend û di elem û xizanîya wî de pê re dijî. Bi vî awayî rojî îbadetek wusaye ku merhametê dixe dilê dewlemendan û wan ji bona alîkarîyê sewq dike.
     Hukmê Wî Kesê Ku Bê Mazeret Rojîya Meha Remezanê Diterikîne.
     Ji bona ku rojîya meha Remezanê ji ruknê Îslamê ye û ji ferzîyeta dîne; yê ku ferzbuna wê înkar bike dibe kafir. Wek murtedekî ji towbeyê re tê dawetkirin. Eger towbe bike towbeya wî tê qebulkirin. Eger towbe neke tê kuştin. Eger nû ketibe îslamê û li welatekî ku dûrî aliman welidî be û mezin bibe nayê kuştin. Lê eger mirovek bê uzir rojîyê biterikîne û ferzbuna rojîyê înkar neke û bibêje: “Ez bi
     ferzbuna rojîyê bawerî tînim lê rojîyê nagrim” ew kes fasiqe, ne kafir e. Wacibe ku mirovekî awa bête hepiskirin û ji xwarin û vexwarinê bête menkirin. Bi vî awayî zahîren jî wê rojîyê bigre.
Fîkrî Amedî
fikriamedi.blogspot.com.tr

About baweri

Avatar

Check Also

Munacatê Hezretê Wenis(Yûnus)

Munacatê Hezretê Wenis(Yûnus) Îbnê Mettayî (‘ela nebîyyîne we ‘eleyhîsselat û wesselam) munacatêko tewr xurt o …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.