Pêncşem , 1 Cotmeh 2020

Dersên Kurmancî (17)

Navên Mecazî Yên Mê: (Dewama Dersa 16ê)

23)Navên hemû malzemeyên bûro û ofîsan me ne. Bo mînak; mase, kursî, dolab, dosya, klasor…

24)Navên malzemeyên elektronîk mê ne. Wekî; têlevizyon, têlefon, sarker, firin, amanşo…

25)Peyvên ku paşgirên “-î”, “-dank”, “-xane”, “-atî”, “-geh” û “-istan”ê werdigirin mê ne. Bo nimûne; qencî, xirabî, guldank, xêdank (xwêdank), nexweşxane, balafirxane, mirovatî, xwendegeh, kargeh, gulistan, daristan, Kurdistan…

26)Navên zanistan mê ne. Wekî; dîrok (tarîx, mêjû), felsefe, derûnasî (psîkolojî), kimya, civaknasî (sosyolojî), edebiyat (wêje)…

27)Navên kar û pîşeyan (meslekan) mê ne. Wekî; mamostatî, endazyarî, bijîşkî (nojdarî, dixtorî, pizîşkî), hostatî, paletî, rêncberî… (hemû paşgira “-î”yê werdigirin) Mamostatiya te, dixtoriya wê, paletiya havînê… (gava mirov van pîşeyan bes bo kesekî, wekî nasnav bibêje, ev pîşe dibin du layen (hem nêr û hem mê), çunkû wan karan hem jin û hem jî mêr dikin. Wekî; mamostayê min (mêr e), mamostaya min (jin e), bijîşkê min (mêr), bijîşka min…

28)Navên alavên dêran û werbêjkirinê texer mê ne. Bo mînak; bêr, bêjing, moxil, tirpan, das…

29)Ji bilî “xanî, kûn (kon), axur (hel), pag û şikeft”ê navên ciyên ku mirov an jî heywan tê de dijîn mê ne. Bo nimûne; mal, çayxane, lîs (pîn), jûr (ode), salon, sînema, kolan…

30)Navên amanan (firaqan) yên ku xwarin û vexwarinê têdikinê mê ne. Bo mînak; qoşxane (beroş), aman, îskan, tas, tasik, piyan (şûşe, berdax), pêşxor (amana serwîsê), zerik (satil), mencel…

Navên Mecazî yên Nêr:

1)Ji bilî “hirî, liva, lor, toraq, hêk”ê navên berên heywanan hemû nêr in. Bo mînak; mast, şîr, penîr, hingivîn (hingiv), rûn, sertû (to), nivîşk, dow (dew), goşt…

2)Ji bilî “cîva”yê, navên hemû metalan nêr in. Wekî; sifir, zêr, zîv, pola, asin (hesin)…

3)Ji bilî “yek”ê (1), navên hemû hejmaran nêr in (li hindek deveran, wekî Colemêrgê, hemû mê tên bilêvkirin. Wekî; hefta spêdeyê, duya şevê…) Bo mînak; du, sê, çar, deh, çil, sed, hizar (hezar)…

4)Navên hemû rengan nêr in. Bo mînak; kesk, sor, zer, qehweyî, reş, boz, şîn, gewr…

5)Navên hemû alavên hêranê nêr in. Wekî; aş, conî, destar, mîrkut…

6)Ji bilî “deşt, dol (newal), gewrî (gêdûk,zixur, zîn) û bani”yê navên peyvên cî û waran û navên peyvên coxrafî piranî nêr in. Wekî; welat, war, şûnwar, gund, çiya, gir, bajar… (gundê me, bajarê kevn, warê bab û kalan, çiyayê bilind, girê biçûk, welatê bindest…)

Lê belê, navên bajar, welat, gund û waran mê ne. Bo mînak; Bêgalteya wêrane (Bêgalte navê gundekî ye), Kurdistana şirîn, Duhoka rengîn, Ferata xemgîn…

Bi kurt û kurmancî; peyvên “welat, gund, bajar, cî, war”î peyvên nêr in (welatê min, gundê dûr, bajarê kurdan, warê me, ciyê xweş), lê navên (wekî serenav) welat, gund, bajar, cî û waran mê ne (Îngilîstana Mezin, Ameda dîrokî, Bêgalteya wêrane…). Bes, em naşên (nikarin) vî tiştî ji bo peyva “çiya”yî bibêjin. Hem peyva “çiya” û hem jî navên çiyayan, her du jî nêr in. Bo mînak; Çiyayê Dolamper, Dolamperê xemlîn, Çiyayê Agirî, Agiriyê Mezin…

7)Navên darên hişk (ziwa, ziha) hemû nêr in. Wekî; darê gûzê, darê tûyê, darê xoxê, darê sêvê…

8)Navên endamên mirov yên derve texer nêr in. Wekî; dest, pê, çok, ling, ser, zik, mil, çav, guh, ran (kemax, qalçe)…

Dewama vê dê bê…

Derbar çandname

Avatar

Dikarê vê jî bixwênê

Ne Rojek, Her Roj Roja Zimanê Dayikê ye

Îroj roja Zimanê Dayikê ya Navneteweyî ye. “21ê Sibatê ji aliyê Rêxistina Perwerde, Zanist û …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.