Pêncşem , 1 Cotmeh 2020

Çend têgehên li ser amrazên jiyanê yên kevnare-1

Gelî xwendevanên hêja, min xwest ku ez li ser van têgehên jêrîn nivîsekê binivîsim. Piştî lêkolîneke duvûdirêj û bi alîkariya hinek mirovên zana, min vê nivîsa xwe sererast kir. Nivîsên li ser çand û hunerê, ked û emek ji wan re divê.

Gayê cot, nîr, Teşiya Mûşî û Kulavê Xuristanî ji kilaman re bûne mijar:

“Derwêşo Lawo were mala bavê min bi mêvanî.

Ez ê ji te re raxim kulavê sor ê Xoristanî.

Ez ê ji te re serjê bikim miha sora serberanî…

Misto bûye gayê axê xwe, lê lê lê Misto,

Nîr xistiye sitûyê xwe, lê lê lê Misto…”

Li ser van amraz/amûr û têgehên din jî kilam hatine gotin.

Zilamên ku di karê cot û paleyîyê de pispor bûn, herweha pîrekên ku di karê tevn û teşiyê de jî pispor bûn, rûmeta xwe di nava civakê de didîtin.

Gava keçek dihate xwestin, pêşî pisporiya wê ya di tevn û teşiyê de dihate pirsîn.

Zilaman bi erebeyên ga karê bênder û malê dikirin, bi ga cot dikirin, pîrek jî karê tevn û teşiyê dikirin.

Pisporên van karan, çi zilam û çi jî pîrekan, gelekî rûmet di nav civakê de didîtin. Civakê bi ji bo pisporiyên wan, li her deverê pesnê wan hunermendan didan.

Amraz û têgehên me ev in;

HÊMANÊN EREBEYA GA

 NÎR: Ew darê ku dikeve ser stûyên herdu gayên cot e.

KULABE: Ew darê ku ji herdu aliya ve dikeve stûyên gayan.

BESAMTÊL: Ew benikên ku herdu kulabeyan bi hevdu ve girêdide.

QAWÎŞ: Serê erebê û nîr bi hevdu ve dide girêdanê.

MALOQ: Ew darê ku dikeve helboqa qawîşê.

MILÊ EREBÊ: Ew darên ku xwe digêhînên sirnîyê û jê derbas dibin.

DAYAX: Ew darê dikeve binê serê erebê ku ji bo ku nekeve erde û bi hêsanî ga werin girêdan (Minaye kirîko).

PALIK: Ji vê re pîge jî tê gotin. Ji bona ku stûyên ga nebin birîn û bo ku ga hêza xwe tev bidin kişandina erebê, mîn kevanî (cergewî) dihate çêkirin.

SURNÎ: Ji vê re mezî jî tê gotin. Ew darê dirêj ê ku dikeve nava herdu tekeran.

DERZÎ: Ew darê mîna çengel ku serê werîs davêjinê.

BELÎF: Ew darê ku di navbera sirnî û qolê de ye.

QAZIX: Ji bo ku tişt li ser erebê bisekinin, darên ku bi dora erebê ve dibestin.

KOP: Ew darên ku li pêşî û li paşiya erebê ne.(Qasa)

YAN: Ew herdu darên ku li kêleka erebê dikevin û herdu kopan bi hevdu ve dide girêdan.

TOQ: Hesinê li ser tekerên erebê hatine cihdan.

AŞMAX: Ew darê ku ji bo textê erebê hevûdu bigrin û li herdu aliyên erebê tên bestekirin.

BÛLÎ: Ew darê ku li serê surnî dikeve da maran (teker) dernekevin (Pîm).

 DIRAN: Surnî û erebê ku bi hevûdu ve girêdide.

MARAN: Ji tekerên erebê re tê gotin.

CUREYÊN EREBEYAN

1- KAŞKE: Ew erebeyên du teker û ku tekerê wan hesin in. Ew jî di nava xwe de dibin du beş: a) Erebeya Suxrê.   b) Erebeya Sap

2- VIRXÛN: Ew erebeyên çar teker in û tekerên wan hesin in.

COT

NÎR: Ew darê ku dikeve ser stûyên herdu gayan e.

QAWÎŞ: Gewrîcot û nîr bi hevûdu ve girê dide.

MALOQ: Ew darê ku dikeve helboqa qawîşê.

GEWRÎCOT: Ew darê ku ji nîr hetanî diçe dawiyê.

GÎSN: Ew hesinê ku di serê şûr de ye û erdê diqelişe.

ARDAM: Ew darê ku şûr bi gewrîcotê ve dide girêdanê.

ŞÛR: Ew darê ku gîsn û gewrîcotê bi hevûdu dide girêdanê (divî ew ji dara temê be yan ji dara sêvê).

MAÇ: Destika çotkar, ewa ku pê dengeya cot çêdibû.

MAÇKAR: Yê ku bi maçê digire û cot dike.

HORÎK: Di dema kar de ku li du hev gayan lê zêde bike. Ji vê zêdekirinê re horîk tê gotin. Gava ku horîkek tenê lê zêde be, çargayî û du horîk lê zêdebe, şeşgayî tê gotin. Di dema ajotina cot de, li erdê kort/beyar heşt ga bi kotan ve têne girêdan.

KOTAN: Ev sê texlît in; Yemen, Kotanê Reş û Cilxe. Bi kotanê erd digate cot kirin.

GÊLE/GÊRE

GÊLE: Sewalên mîna ga, conega, mozîk û nogin di stuyên xwe de bi hevdu ve têne girêdan û li ser sap digerin, heta ku sap li erdê dibe ka.

KAM: Jê re moşene jî tê gotin. Ji du texteyên qalind ku bi binê wan ve cure û cure kevirên sertûj an hesinên sertûj hene. Du ga, yan conega wê li pey xwe dikişînin û yek jî li serê şipya ye û li ser qewş gêle dike heta ku dibe ka..

MELÊV: Jê re melhêb jî tê gotin. Qewşê ku bûye ka, pê didên bayê, heta ku ka û genim ji hev cuda dibin.

SERAD: Elanga ku genim pê tê werbêjkirin û paqij dibe.

KARMAX: Jê re serad jî tê gotin. Elanga ku duyemîn car genim pê tê paqijkirin.

BÊJÎNG: Elenga herî hur e, ji bo ku zîwan û kizmûk ji nava genim bêtin derxistin.

MOXIL: Elanga arvan e.

 

Maşallah Milazgirtî

(Ev nivîs ji di Kovara Nûbiharê di hejmara 124an de hatiye weşandin)

Derbar çandname

Avatar

Dikarê vê jî bixwênê

Gêziyê Tepa Qelaxa

Li Serhedê, bi piranî jî li bajarê Agirîyê em dikarin qelaxê di serîda gêzî-çikkirî bibînin. …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.