Pêncşem , Pûşper 13 2019
Destpêk / Türkçe (pel 2)

Türkçe

1888 Tarihli Türkçe Dünyalar Sözlüğü Kamusu’l Alam’daki Kürdistan Tanımı

Asya-yi Garbi’de kısm-ı azamı Memalik-i Osmaniyye’de ve bir kısmı İran’a tabi büyük bir memleket olub, ekseriyet üzere ahalisi bulunan Kürd kavminin ismiyle tesmiye olunmuşdur.   Kürdistan Asya-yi Garbi’de kısm-ı azamı Memalik-i Osmaniyye’de ve bir kısmı İran’a tabi büyük bir memleket olub, ekseriyet üzere ahalisi bulunan Kürd kavminin ismiyle tesmiye olunmuşdur. Bu isim taksimat-ı mülkiye ve siyasiyeye dahil olmayıb, vaktiyle bizde …

Bêhtir Bixwîne »

Mervaniler döneminde geliştirilen Meyafarkin ve Diyarbekir kütüphanesinde bir milyon kırk bin (1.040.000) cilt kitap mevcuttu

Diyarbekir ve çevresinin kültür zenginliğinin açığa çıkarılması için, öncelikle bölgenin kültürel tarihini aydınlatmak ve bunun için de ciddi bir tarihsel araştırma yapmak gerekir. Bazı dönemler yeterince aydınlatılmamış olsa da, bu konuda azımsanmayacak nispette değerli eserler ve çalışmalar yayımlanmıştır. Bu yazının hazırlanmasında da önemli derecede istifade ettiğim kaynakları ve bu çok değerli eserleri bize sunan yazarlardan birkaçını hatırlatmak gerekirse; İbnü’l Erzak, …

Bêhtir Bixwîne »

Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri

Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in Motki (Motki) ilçeleri buna örnek verilebilir. Mûş, Sêwas, Erzırom ve Sêrt illerindeki Dımılilerin miktarı ise azdır. MALMÎSANIJ   Zaza weki pılıngan bı dar û şûr û gopal Berê xwe dane Tırkan, gazi kırın “Ero, Ero!” (1) Cigerxwin   Batıya göçetmiş, …

Bêhtir Bixwîne »

Kürt Tarihi’nın 30 sayısı Bayiilerde

Kürtler için tatsız zamanlardayız malum. Türkiye Kürtlerinin susturulmuşluğuna şimdi de Irak Kürdistanı’ndaki ‘trajedi’ eklendi. Kürtlerle ilgili hemen her şey gibi Kürt Tarihi’nin seyri de zamanın bu tatsızlaşmasından payını aldı. Dergiye gelen yazı akışı bir zamandır iyice zayıfladı ve satış rakamları duştu. Beri yandan, ağır aksak da olsa 30. sayıya ulaştık. Bu da bir şey diyelim…   Kürt Tarihi’nin 30. sayısının …

Bêhtir Bixwîne »

Kürt Tarihçi Hayatını Kaybetti

Kürt tarihçi ve coğrafya bilimcisi Kerim Zend, hayata veda etti. 93 yaşında Kerim Zend‘in, bugün Süleymaniye’deki evinde hayatını kaybetti belirtildi. 1924‘te Süleymaniye’nin Melkendi Mahallesi’+nde dünyaya gelen Zend, ilk okulu Süleymaniye’de okudu. 1944’te Bağdat’ta Öğretmen Okulu’ndan mezun oldu. Kürt tarihçi, 1946’da kurulan Mahabad Kürdistan Cumhuriyetiiçin mücadele verdi. Daha sonra Mele Mustafa Barzani ile birlikte Sovyetler Birliği’ne gitti. Kerim Zend, 15’i Kürdistan’ın …

Bêhtir Bixwîne »

Belgelerle Kerkük tarihi

Kürdistan Bölgesi’nde 25 Eylül bağımsızlık referandumuna Kerkük gibi tartışmalı bölgelerin de katılması üzerine özellikle Türk medyasında Kerkük ve Musul tartışmaları sık sık gündeme geldi. Türkiye’nin dış politikasında tarihsel, etnik ve ekonomik açıdan önemli rol oynayan Kerkük ve Musul ile ilgili tartışmalarda temel soru “Kerkük Türkmenlerin mi yoksa Kürdistan topraklarına mı ait?” Ancak Türk medyasının bu tartışmasında Kerkük’ün Kürdistan topraklarına ait …

Bêhtir Bixwîne »

Tarihte Kerkük ve Kürtler

Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok medeniyet tarafından ele geçirilmiş ve yönetilmiştir. Eski Asur başkenti Arrapha bölgesinde yer alan Kerkük, 5000 yıllık harabeleri üzerinde, Khasa nehri yanında yer alır. Arrapha, MÖ 10 ve 11. yüzyıllarda Asurlular döneminde çok büyük bir öneme kavuşmuştur. Stratejik ve coğrafik önemi nedeniyle şehir, üç imparatorluk için adeta bir savaş meydanıydı; Asur imparatorluğu, Babil ve Med imparatorlukları, …

Bêhtir Bixwîne »

1914 Bitlis Kürd İsyanı öncesi ve sonrası mektupları

Bu çeviriler, Bitlis İsyanı sırasında, şehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni Kız Koleji’nde 1915’e kadar görev yapmış rahibe Mary D.Uline ve rahibe Charlotte E. Ely’ın, Holyoke’nin Boston merkezindeki rahibe arkadaşlarına yazdıkları mektuplardır. ‘Bitlisli Kürdler, başkaldırarak başkenti Bitlis olacak bağımsız bir Kürd Krallığı kurmayı arzuluyorlardı’.   Birinci mektup Bitlis, 11 Mart Çarşamba, 1914 Bu sabah ortalıkta dolaşan söylentilere göre, Bitlis’e bir kaç saatlik …

Bêhtir Bixwîne »

Reşkotan Islahat Raporu

Sason ve çevresini ilgilendiren Salih Safi Paşa’nın Reşkotan Islahatı Raporu’nun Sinan Çuluk tarafından hazırlanan Osmanlıcadan günümüz Türkçesine çevrilmiş hali…  On dokuzuncu yüzyılda Batı ve emperyalist dünyanın tazyiki altında bunalan Osmanlı, ülkesinde yapılması elzem olan ıslahatların batının zorlamasıyla yapılmadığı görüntüsünü verebilmek için, ricâl ve erkân-ı devletin fikirlerine sıklıkla müracaat eder olmuştur. Bu meyanda Anadolu Islahat Komisyonu ve müfettişlikleri kurulurken, yeni organize …

Bêhtir Bixwîne »

Kürtçe Parçaların Türkçeleştirilmesi

Kürtce parcaların Türkceleştirilmesi ile ilgili bir kaç önemli bilgi vereyim – Hüseyin Siyabend Aytemur 1926 yılında yeni Türkiyenin inşası için Daru’l Elhan müdürü Yusuf Ziya tüm Türkiye ve Kurdistan da geziler düzenler, bu gezilerdeki amaç tüm “Türküleri” “Şark-ı -Kürdüleri” kayıt altına alıp dönemin siyasi konjonktürünün diline çevrilmesiydi. 1926 da Samsun’dan hareket eden Daru’l Elhan heyetinde Rauf Yekta , Dürü Turan …

Bêhtir Bixwîne »