Perşembe , Mart 4 2021

Avahîya Hundirî Erdgilor ê – Fevzi Kurt

Qalikê Erdê: Hatina berhewé elementa mineral çêdibe û hatina berhevê mîneralan jî kevir( ferş) çê dibe. Ferş li rûye cîhanê vefiqetine sê koman.

Evna wiha ne;

Ferşê sedimanter, ferşê maxmatîk û ferşê metamorfîk e.

Qalikê erdê ew ferş a çêbuye. Ev ferşa binetarê xwe gelek mineralê ciyawaz û cuda hewandin dide. Qalikê erdê da hîn zêde ew element (Fe,Mg,Sî,O,K,P,H,Al,Tî,Zn,Ca) hene. Kûrîya qalikê erdê navînî 70 km ye û binê qalikê erdê manto heye.

Manto: Qismê navberê qalikê erdê û dendikê cîhanêda dimîne. Manto du qisma çêdibe. Ew; manto yê bin ê û mantoyê ser e (astenosfer). Kûriyê manto yê ser navberê 70 km û 700 km da, manto yê bini jî navberê 700 km û 2900 km yê da ye. Tîrbuna mantoyê, navberê 3.3 gr\cm û 6 gr\cm da diguhêre. Kêmzêde manto 4.5 gr\cm e. Germahîya manto yê navberê 150 C° û 4000 C° da diguhêre. Manto yê da herî zêde elementê(Fe, Mg, SiO) hene. Ji bo ku manto germahîyê xwe zêde ye, element u mineral hemu hélînek hatin ditin. Ji bo vê tebeqê germahî zêde ye manto zêdehî ser qalikî hilandî digere. Ji bo ku giranî û tîrbuna xwe zêde ye qalikîerdê bi ser xwe ajinkirin dide û bi vê sedemê tevgerê lewleyan tîne holê. Di binî tebeqeyê manto yê da dendikê cîhanê heye.

 

Dendikê Cîhanê:  Li gor tîrbun û giranîyê da elementên herî giran e vê beşê ne. Dendik bi du qisma çêdibe. Ev; dendikê derva û dendikê hundir e. Kûriyê dendikê derva navberê 2900 km û 5150 km û dendikê hundir jî navberê 2150 km û 6371 km pêk tê. Dendikê derva da ev element ( Fe, Ni, Si,K) hene. Si hilandinê ron dike. Lêhûrbûnê xwe 10 gr\cm ye. Germahîyê xwe navberê 4000 C° û 5000 C° ye. Lêhûrbûnê dendikê navberê 13.3gr\cm û 13.6gr\cm da diguhêre. Kêmzêde germahî 6000C° tê fikirandin. Dendikê hundir da ev element (Fe, Bi) hene. Dendikê da elementê radyoaktîf zêdene.

 

Zanîngeha Stenbolê

Xwendekarê Beşa Jeolojîyê Fewzullah Qurt

About Rêvebirê Çandnameyê

Rêvebirê Çandnameyê

Check Also

Pirsekê di rûpela zimanê Kurdî de li ser peyva “abla”yê û bersiva wê

Tîpa “A”yê di zimanê Kurdî fe were pêşiya her peyvekê, ew payv taybet dike û …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir